Սերժ Թանգյանի «Հարակիրին» I Serj Tankian on “Harakiri”

-Բարի գալուստ ՍիվիլՆեթ: Այսօր մեր առավոտը նվիրված է լինելու Սերժ Թանգյանին: Սե՛րժ, շնորհակալությո՛ւն մեզ միանալու համար:

-Շնորհակալությո՛ւն հրավերի համար, Սալբի՛: Ուրա՛խ եմ Ձեզ տեսնել:

-Շնորհակալությո՛ւն: Մեզ համար սա առանձնահատուկ իրադարձություն է, քանի որ այսօր լրանում է Հայաստանում Ձեր այցելությունների և առաջին ու երկրորդ համերգների տարեդարձը: Իհարկե բոլորը երազում են, որ Դուք այս տարի ևս համերգով հանդես կգաք Հայաստանում:

- Շնորհակալություն, ես ինքս էլ կցանկանայի:

-Մենք իհարկե հասկանում ենք պատճառը: Դուք շատ զբաղված եք այս տարի: Ձեր «Հարակիրի» ձայնասկավառակն արդեն լույս է տեսել և խոսակցությունների առարկա է դարձել ոչ միայն երաժշտական աշխարհում, այլև ինձ նման սովորական մարդկանց շրջանում, որոնք երաժշտության միջոցով սոցիալական, քաղաքական կամ այլ տեսակի թեմաների են հանգում: Եվ այս ալբոմն էլ հենց դա է արտահայտում:
-Այո, մեսիջը այս սկավառակի կարևոր մասն է: Ինչպես և եղել է նախկինում՝ այս անգամ էլ շեշտն ավելի շատ դրվել է մեսիջի վրա:

-Եկեք խոսենք ինչպես «Հարակիրիի» մասին, այնպես էլ այս բառի ընտրության և օգտագործման, «հոլոքոստ» բառի օգտագործման և այն ամենի մասին, որ արտահայտում են Ձեզ: Դրանք հաճախ ինչ-որ չափով մելամաղձոտ են և համապատասխանում են թեմային:

-«Հարակիրի» անվանումն ընտրել եմ դեռ 2011թ., երբ Նոր Զելանդիայում էի: Այդ ժամանակ էր, որ մոլորակի վրա ահռելի քանակությամբ ձկների և թռչունների մահ արձանագրվեց: Ինձ համար այս դեպքը խորհրդանշական և աստվածաշնչյան նշանակություն ուներ: Ես կարիք ունեի մի երգ գրելու, որով կարտահայտեի ինքս ինձ և կհասկանայի խնդրի էությունը հոգեբանական տեսանկյունից: Այդպես էլ ծնվեց սկավառակի անվանումը: Մյուս երգերն ուղղակի հաջորդել են միմյանց, դրանցից շատերը ծնվել են ինձ համար շատ ծանր 2011թ. ընթացքում:

Շատ հետաքրքիր մի բան էլ․ ուզում էի օգտագործել «հարակիրի» բառը, որը ճապոներեն նշանակում է ծիսակարգային ինքնասպանություն կամ բառացիորեն՝ որովայնի կտրում: Այս սկավառակով ես ուզում էի ոչ միայն  նկարագրել շրջակա միջավայրի դեգրադացիան, որն այժմ տեղի է ունենում մոլորակի վրա, այլև ցույց տալ, թե մարդկությունն ինչ է անում: Մենք անգիտակցաբար սպանում ենք ինքներս մեզ:

-«Հարակիրի» նշանակում է ինքնասպանություն: Դրանով Դուք ավելի մեծ պատասխանատվություն եք դնում ինձ, ձեզ և բոլորիս վրա, քան այն մարդկանց, որոնք այդպես են վարվում մեզ հետ:

-Շատ լավ նկատառում է: Ես երբևէ չէի մտածել այդ ուղղությամբ: Այո, դա մեր պատասխանատվությունն է: Մենք հսկայական ազդեցություն ունենք բնակչության գերաճի, շրջակա միջավայրի աղտոտման, բնական ռեսուրսների չարաշահման վրա: Մենք ինքներս օգնում ենք ոչնչացնել մեր տունը, բայց որևէ մեկը դա չի նկատում: Մեր կյանքը մեզ համար շատ կարևոր է, և մենք շարունակում ենք ապրել այնպես, ինչպես սովոր ենք` առանց ուշադրություն դարձնելու այս ամենին:

-Ձեր երգերից մեկում օգտագործում եք «հոլոքոստ» բառը: Ինչպե՞ս եք Դուք օգտագործում եզրը: Արդյոք դրանով արտահայտո՞ւմ եք համընդհանուր մարդկային ողբերգությունը, և ո՞ր Հոլոքոստի մասին է խոսքը:

-Շատ լավ հարց է: Ես ուզում էի թողնել լսողների մեկնաբանությանը, բայց դա անմիջականորեն կապված է իսրայելա-պաղեստինյան հարցի հետ, որովհետև Հոլոքոստի տողում ասվում է. «Հոլոքոստ, որի ժամանակ դու ապրել ես մեծ վախ, ինչպե՞ս դու կարող ես ուղղակի բռնազավթել մեկ այլ երեխայի արցունքը»: Սա ուղղակի տառապյալի և տառապյալի կողմից ուրիշին տառապել ստիպելու երկվությունն է՝ այլ ձևով արտահայտված:

Երգը նաև խոսում է երկու պետություն ստեղծելու անհրաժեշտության մասին: Այնտեղ կա ջազային գեղեցիկ մի կտոր կնոջ և երեխայի մասին. կինը քնացնում է երեխային` առանց վախենալու, որ գլխավերևով ռումբեր են թռչում, և խոսում է Իսրայելի տարբեր շրջանների մասին, որոնք ռմբակոծվում են Համասի հրթիռներով և այլն: Այն նաև անդրադառնում է բռնազավթմանը, դրա երկվությանը, շարունակականությանը և այլնի: Սակայն նկատել եմ, որ մարդիկ սա վերագրում են այլ բաների, օրինակ, occupy շարժումներին, հայերի ցեղասպանությանը և տարբեր այլ բաների: Այս ամենի լավ կողմն այն է, որ եթե երաժշտությունը ճիշտ ձևով է ներկայացվում, այն կարող է այլ տպավորություն թողնել, ինչը ևս կարևոր է:

-Ես վերջին մարդն եմ աշխարհում, ով պետք է խոսի երաժշտության մասին, սակայն քո երաժշտությունն ունի հրատապության և, ինչպես արդեն ասացի, մելամաղձոտության միասնությունը, որը նման է ինքն իրեն փնտրելուն: Այն ինձ հասանելի է և ստիպում է մտածել երգի բառերի մասին:

-Անշուշտ, իմ երաժշտության մեջ միշտ եղել է մելամաղձոտություն: Սպանես, չեմ կարող երջանիկ երգ գրել:

-Հայ ես, էլի:

-Գիտե՞ս, Սալբի, ես դա միշտ ասում եմ, երբ մարդիկ հարցնում են` ինչպես է ձեր մշակույթն ազդել ձեր երաժշտության վրա: Եթե ավելի խորը մտածենք այդ մասին՝ բացի որոշակի մեղեդային հնչերանգներից, ես կարծում եմ, որ երգի մելամաղձոտությունը գալիս են մեր մշակույթի արմատներից:

-Իրականում ծնվելիս մենք արդեն 600 կգ բեռ ունենք մեր ուսերին: Occupy եզրը, «Բռնազավթած արցունքներ» երգը, որի անիմացիան արեց Էրիկ Նազարյանը և այն հարգանքը, որ ցուցաբերում եք occupy-ի [խոսքը վերաբերում է «Գրավիր Ուոլ Սթրիթը» և այլ նման շարժումների – խմբ.] գաղափարին, ինչ-որ առումով  դրականորեն է ներկայացվում այս երգերում:

- Կարծում եմ՝ այո: Շնորհակալություն: Հոլովակները հսկայական դեր խաղացին` ցույց տալու այս զգացմունքների մի մասը: «Հարակիրի» հոլովակը, կարծում եմ՝ հուզիչ է: Այն ներկայացնում է շատ բան, այն միայն մեկ խնդիր չէ, մեկ պնդում չէ: Այն վերաբերում է նավթին, վերաբերում է սպառմանը, աղտոտմանը, զանգվածային մահերին, շատ բաների, որոնք ազդում են մեր կյանքի վրա այսօր, նաև զավթիչ շարժումներին, պատերազմներին: Եվ դա այս ձայնագրության կիզակետն էր: Այն գրվել է անցած տարի, այնպես որ՝ դրա մեծ մասը բխում է ժամանակակից ծրագրերից, աշխարհում տեղի ունեցող իրադարձություններից՝ Արաբական գարուն, եվրոպական ճգնաժամ, ֆինանսական խնդիրներ, գործազրկության բարձր մակարդակ, ԱՄՆ-ի խիստ բևեռացված հասարակություն: Այս ամենը շատ իրական են ներկայացված ձայնագրության մեջ:

-Մի քանի դժվար տարի, դժվար տասնամյակներ են եղել այստեղ` Հայաստանում,  և դու գիտես այդ ամենի մասին: Երբ Ֆեյսբուքով հայտարարեցինք, որ խոսելու ենք քեզ հետ, բազմաթիվ հարցեր ստացանք, որոնք, կարծում եմ, քեզ չեն զարմացնի: Ես կխնդրեմ մեր աշխատակիցներին կարդալ դրանց մի մասը: Ընդհանուր առմամբ դա կլինի մեր խոսակցության շարունակությունը:

-Լավ:

-Բարև Սերժ, մենք շատ ուրախ ենք, որ դու զրուցում ես մեզ հետ: Ահա Ֆեյսբուքում մեզ հետևողների հարցերից մեկը.  «2007-ից դու շատ մտահոգված էիր Հայաստանի էկոլոգիական խնդիրներով, օժանդակեցիր «Փրկենք Թեղուտը» նախաձեռնությանը: Արդյոք ապագայում ծրագրո՞ւմ ես հանդես գալ ինչ-որ նոր հայտարարությամբ, խոսքով կամ որևէ գործունեությամբ, քանի դեռ այդ խնդիրն արդիական է»:

-Այո, պատրաստվում եմ: Մենք աշխատել ենք միասին` հանդես գալու հայտարարությամբ Թեղուտի անտառի համար` աջակցելու անտառների պաշտպանության հիմնադրամին և նրա գործունեությանը: Կարծում եմ՝ շատ կարևոր խնդիր է, մյուս էկոլոգիական խնդիրների հետ միասին, թե՛ երկրի ներսում, թե՛ ամբողջ աշխարհում: Կարծում եմ, որ տնտեսության և էկոլոգիայի հավասարակշռության առկայությունը կարևոր է  զարգացող և զարգացած երկրների համար: Սա շատ բարդ խնդիր է: Վերջիվերջո կա մի ճշմարտություն, և այդ ճշմարտությունն այն է, որ հանքահանության  թափոնները կառաջացնեն ջրային միջավայրի աղտոտվածություն, որը արդյունքում կհասնի Վրաստան, ինչը շատ վտանգավոր է: Օրինակ՝ ԱՄՆ-ում Հանրապետականների և Դեմոկրատների պայքարի հիմքերից մեկը նմանատիպ խնդիր է` տնտեսությունն ընդեմ շրջակա միջավայրի: Այժմ աշխատատեղերի մեծ պահանջ կա երկրում, աջերն էլ համարում են, որ մենք աշխատանքի կարիք ունենք, դա կարևոր հարց է: Գիտե՞ք՝ վարձու մարդասպանի աշխատանքն էլ է աշխատանք, մարդ, որը սպանում է, բայց ճիշտ աշխատանք չէ: Մենք կարիք ունենք այնպիսի աշխատողների, որոնք օժանդակում  են շրջակա միջավայրի պահպանմանը, մարդկանց երկարաժամկետ զարգացմանը, տնտեսության զարգացմանը, ինչպես նաև շրջակա միջավայրի զարգացմանը: Շրջակա միջավայրը կարևոր է, որովհետև անկախ նրանից, թե քանի մարդ է աշխատում, նույնիսկ եթե բոլորն են աշխատում, ուղղակի կմահանաս առանց կայուն, առողջ էկոլոգիայի՝ քո շրջապատում: Դա, ի վերջո, անիմաստ է: Իմ կարծիքով՝ եթե թիրախային դարձնենք էկոլոգիան, գյուղատնտեսությունը, փորձենք բարելավել գյուղատնտեսության վիճակը Հայաստանում,  ծառայություն կմատուցենք մեր երկրին, մեր էկոլոգիային և միգրացիայի խնդրի լուծմանը: Եթե հողագործները կարողանան ապոհովված կյանք վարել՝ մարդիկ հետ կգան: Մեր խնդիրների լուծումը չենք կարող փնտրել քաղաք փախչելով, խնդրի լուծումը պարենի արտադրումն է, հատկապես գենետիկորեն չվերափոխված մթերքի աճեցումը: Ես վախենում եմ, որ գենետիկորեն վերափոխված օրգանիզմները տարածում կգտնեն Հայաստանում: Գիտե՞ք՝ տարիներ առաջ ինձ համար Հայաստան գալը և խնձոր գնելը միշտ մեծ հաճույք էր, բայց անցյալ տարի, երբ եկա Հայաստան և խնձոր փորձեցի, ինձ թվաց, որ այն Լոս Անջելեսից է, և դա ինձ իրոք վախեցրեց: Ինձ թվում է՝ մենք պետք է բոլոր հնարավոր միջոցներով ձերբազատվենք ԳՎՕ-ներից` նպաստելով գյուղատնտեսության զարգացմանը՝ սկսած կառավարության կողմից հովանավորվող ծրագրերից, վերջացրած խթանող ծրագրերի իրականացմամբ:

-Եվ վերջին հարցը. «Դուք ժամանակ գտնո՞ւմ եք Հայաստանի հետ կապված նորություններին ծանոթանալու և տեղեկացված լինելու համար, եթե այո՝ ի՞նչ կարծիք ունեք այն ամենի մասին, որ կատարվում է Հայաստանում»:

-Օ՜, շատ ծավալուն հարց է, քանի որ շատ բան է կատարվում Հայաստանում: Ես այդ կերպ չեմ մեկնաբանի: Ես փորձում եմ հնարավորինս իրազեկ լինել նորություններին և իրադարձություններին: Իհարկե երբեմն շատ բան եմ բաց թողում, երբեմն նույնիսկ ուշ եմ տեղեկանում, բայց փորձում եմ կապված մնալ Հայաստանում կատարվող իրադարձություններին և տեղեկանալ` ինչ է տեղի ունենում:

-Շնորհակալությո՛ւն, Սե՛րժ, համոզված եմ, որ երբ այս ամենը լուսաբանվի, ավելի շատ հարցեր կհայտնվեն Ֆեյսբուքում: Ես առաջ էլ եմ ասել ու հիմա էլ կասեմ՝ երբ մի կողմ ես դնում քո գործը և անցնում այս դժվարին խնդիրների քննարկմանը, դա այստեղ շատ հույս և ուժ է տալիս երիտասարդությանը, ակտիվիստներին: Շնորհակալ ենք քեզ շատ բաների համար, ինչպես նաև՝ սրա համար:

-Ինձ թվում է՝ դու չես գտնի մի հայ Հայաստանում, որը համաձայն չլինի քեզ հետ: Մենք այնքան բան ենք կապում մեր ինքնության հետ` մեր հողի, մեր սարերի, մեր գետերի ու մեր ծառերի հետ: Հենց սա է, որ պիտի միասնականորեն փորձենք պարտադրել մեր կառավարությանը: Այն, որ մեր գյուղատնտեսությանը աջակցելը մեր երկրի անվտանգության և ապահովության անհրաժեշտ նախապայման է:

-Շնորհակալությո՛ւն, այդ խնդիրը բարձացնելու համար, մենք հնարավորինս կփորձենք դա փոխանցել:

-Շնորհակալությո՛ւն, Սալբի՛:

-Շնորհակալությո՛ւն, Սերժ Թանգյան, այն գործի համար, որ անում ես, այն գաղափարների համար, որ բարձրացնում ես, քո երաժշտության համար: Նաև այն բանի համար, որ հասանելի ես թե՛ մեզ` Հայաստանում ապրողներիս, թե՛ շատերի համար: Շնորհակալությո՛ւն, Սե՛րժ:

-Երկար կյանք Սիվիլիթասին: