Ալեքսանդր Պրախտ
Հայաստանում լայնածավալ գործարար շահեր ունեցող ռուսական ծագմամբ ամերիկացի ձեռնարկատերը անցյալ ուրբաթ նշանակվել է ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի ձեռնարկատիրական հիմնադրամի նախագահ: Հիմնադրամը կվերահսկի ավելի քան 200 միլիոն դոլարի ներդրումներ՝ այսպես կոչվող «Թրամփի երթուղու» նախագծում, որը սպասվում է, որ կանցնի Հայաստանի հարավային Սյունիքի մարզով։
Հանրային գրառումների համաձայն՝ հիմնադրամը ղեկավարելու նշանակված՝ Չիկագոյում բնակվող ներդրող Կոնստանտին Սոկոլովը Հանրապետական արշավներին և ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի հետ կապ ունեցող կառույցներին նվիրաբերել է ավելի քան 12 միլիոն դոլար։ Նա նաև այն նվիրատուների թվում էր, որոնք միասին ավելի քան 350 միլիոն դոլար են տրամադրել Թրամփի Սպիտակ տան պարասրահի նախագծին, թեև նրա կոնկրետ ներդրումը պարզ չէ, և, ինչպես շատ այլ նվիրատուներ, ավելի ուշ ստացել է պետական պաշտոն։
«The Guardian»-ը, որը առաջինը հաղորդեց այս լուրը, նշել է, որ Սոկոլովը հրաժարվել է մեկնաբանել հարցը, մինչդեռ Սպիտակ տունը հարցերն ուղղորդել է Պետդեպարտամենտ, որն անմիջապես մանրամասներ չի ներկայացրել։
TRIPP անվամբ հայտնի նախաձեռնությունն առաջին անգամ հայտարարվեց 2025-ի օգոստոսին, երբ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը և Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը ԱՄՆ միջնորդությամբ Սպիտակ տանը նախաստորագրեցին խաղաղության համաձայնագիր։
Երկու երկրներն էլ Վաշինգտոնի հետ ստորագրեցին եռակողմ համաձայնագրեր։ Գործարքի համաձայն՝ Հայաստանը համաձայնեց, որ ԱՄՆ-ը ներդրումներ կկատարի «Միջազգային խաղաղության և բարեկեցության համար Թրամփի երթուղու» մեջ՝ տրանսպորտային կապի, որը Հայաստանի Սյունիքի մարզով կապելու է մայրցամաքային Ադրբեջանը նրա Նախիջևանի էքսկլավի հետ։
Սպասվում է, որ նախագիծը ներառելու է թե՛ ավտոմայրուղի, թե՛ երկաթուղի՝ վերականգնելով խորհրդային ժամանակների կապը, որը խզվել է 1990-ականների սկզբից՝ Արցախում և դրա շուրջ տեղի ունեցած պատերազմի հետևանքով։ Երևանը կպահպանի լիակատար ինքնիշխանությունը Սյունիքում գտնվող իր տարածքի նկատմամբ, այդ թվում՝ Իրանի հետ սահմանը։
Թեև ԱՄՆ-ը ռազմական ներկայություն չի ունենալու, այն տարածաշրջանում կունենա լայնածավալ գործարար շահեր, որոնք, ըստ սպասումների, կօգնեն զսպել Ադրբեջանի հնարավոր ագրեսիան, հատկապես Սյունիքում, որը սեղմված է արևելքից և արևմուտքից ադրբեջանական տարածքների միջև։
«TRIPP հիմնադրամը […] նշանակում է, որ մեծ ծավալի մասնավոր կապիտալ է հոսելու երկաթուղիների, խողովակաշարերի կառուցման և կրկին՝ փոխկապակցվածության ստեղծման մեջ, ինչը տարածաշրջանի համար իրական բարեկեցություն կստեղծի, բայց նաև թույլ կտա, որ խաղաղության համաձայնագիրը կայուն մնա»,- փետրվարին Երևանում Փաշինյանի հետ հանդիպումից հետո ասել է ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսը։
ԱՄՆ արտաքին օգնության չորս փորձագետներ «The Guardian»-ին ասել են, որ Սպիտակ տան կողմից ԱՄՆ ձեռնարկատիրական հիմնադրամների խորհրդի նշանակումը ընդունված պրակտիկա է։ Նրանք ավելացրել են, որ հիմնադրամը ենթակա է լինելու օրենքով սահմանված պահանջների, այդ թվում՝ տարեկան հաշվետվություններին և անկախ աուդիտներին՝ թափանցիկությունն ու հաշվետվողականությունն ապահովելու համար, ինչպես նաև դրամաշնորհային դրույթներին, որոնք վերաբերում են շահերի բախումներին։
Ո՞վ է Կոնստանտին Սոկոլովը
Ծնված լինելով խորհրդային Ռուսաստանում՝ Սոկոլովը քոլեջ է հաճախել Սանկտ Պետերբուրգում, ապա 1990-ականների վերջերին` գաղթել ԱՄՆ։ Հետագայում նա հիմնադրել է IJS Investments-ը՝ Չիկագոյում հիմնված մասնավոր կապիտալի ընկերություն, որը մասնագիտացած է «ապագային պատրաստ» էներգետիկայի և հեռահաղորդակցության ոլորտներում։
Հայաստանում Սոկոլովը Viva-ի վերահսկիչ բաժնետերն է՝ երկրի խոշորագույն բջջային օպերատորներից մեկը, որը նա 2024-ին ձեռք է բերել Ռուսաստանի MTS հեռահաղորդակցական հոլդինգից, սակայն հայկական Hetq լրատվամիջոցի հետաքննությունը ենթադրում է, որ նա կարող է իրական սեփականատերը չլինել։
«Ազատ Եվրոպա/Ազատություն» ռադիոն նույնպես անցյալ շաբաթ հաղորդեց, որ Սոկոլովը ձեռք է բերել Թեղուտի պղնձամոլիբդենային հանքի 49.9% բաժնեմասը՝ Հայաստանի երկրորդ խոշոր հանքարդյունաբերական գործառնությունը, որը գտնվում է հյուսիսային Լոռու մարզում։
Սոկոլովը բաժնետոմսերը գնել է ռուսական պետական VTB բանկից, որը վերջին տարիներին դժվարություններ էր ունեցել հանքում ներդրումներ կատարելու հարցում՝ Արևմուտքի կողմից 2022-ին Ուկրաինա Ռուսաստանի լայնածավալ ներխուժումից հետո սահմանված պատժամիջոցների պատճառով։
Վաշինգտոնը կարևոր հանքանյութերի ձեռքբերումը ներկայացրել է որպես Հայաստան-ԱՄՆ հարաբերությունների ամրապնդման կենտրոնական բաղադրիչ, որի մեջ մտնում է նաև հազվագյուտ հողային տարրերի վերաբերյալ գործարքը, որը երկու երկրները ստորագրեցին մայիսին։ Քանի որ Սոկոլովն արդեն ներգրավված է հայկական հանքարդյունաբերական ոլորտում, այդտեղ նրա փորձը կարող է վկայել այս ուղղվածության մասին։
Պատմություններ
