Civilnet
Al-Jazeera-ում լույս է տեսել սյունակագիր Տանյա Գուդսուզյանի հոդվածը՝ «Պարզաբանելով Քոբանին. ի՞նչ առանձնահատուկ բան կա դրա հետ կապված» վերնագրով: Հեղինակն անդրադառնում է նրան, թե ինչու է թուրք-սիրիական սահմանին գտնվող երբեմնի անհայտ Քոբանի քաղաքը հայտնվել միջազգային հանրության ուշադրության կենտրոնում, պատմում Քոբանիի հայկական անցյալի ու դրա անվան ծագման մասին: Հոդվածը կրճատումներով, թարգմանաբար ներկայացված է ստորև:
Վերջին մի քանի շաբաթներին թուրք-սիրիական սահմանին գտնվող քաղաքը հայտնվել է Իսլամական պետություն խմբավորման (ISIS) դեմ ԱՄՆ-ի գլխավորած պատերազմի կենտրոնում:
Քրդերով բնակեցված Այն ալ Արաբ քաղաքը, որը հայտնի է որպես Քոբանի, սիրիական բազմաթիվ քաղաքների պես արտաքին աշխարհի համար անհայտ էր մինչև սեպտեմբերի 16-ի պաշարումը:
Որքան էլ հեգնական է, այդ պայքարը բնութագրվում է որպես ISIS-ի տարածաշրջանային հավակնությունների դեմ ԱՄՆ-ի գլխավորած արշավում ամենավճռական պայքարը. քչերն են քննարկում Իրաքի Մոսուլի անկումը:
Օրեր շարունակ արևմտյան մամուլը մեղադրել է ԱՄՆ-ի գլխավորած կոալիցիային հետզհետե խորացող հումանիտար ճգնաժամն անտեսելու մեջ:
Հարևան Թուրքիան նույնպես մեղադրվել է նրանում, որ չի միջամտել, երբ սպանվում էին հարյուրավոր խաղաղ բնակիչներ:
Չնայած ԱՄՆ-ն օդային հարվածներ է հասցրել քաղաքի մերձակայքում՝ այդ երկրի պաշտոնյաները նշել են, որ «Քոբանին ԱՄՆ-ի ռազմավարության մաս չի կազմում»:
Մինչ Քոբանիի իրական ռազմավարական արժեքը շարունակում է բանավեճի առարկա մնալ, քննարկումից դուրս է մնում հարցը, թե ինչպես է ժամանակին որևէ նշանակություն չունեցած քաղաքը դարձել քրդերի ազգային ձգտումների հզոր խորհրդանիշ, ինչպես նաև կարևոր խաղաքարտ Թուրքիայի բանակցային սեղանին:
«Քոբանին խորհրդանշում է քրդերի ընդվզումը ոչ միայն Սիրիայում, այլև Մերձավոր Արևելքի այլ հատվածներում: Դրա անկումը կնշանակի պարտություն ամբողջ քուրդ ազգի համար»,- ասել է Շիրվան Քաջոն՝ ԱՄՆ-ում բնակվող սիրիացի քուրդ վերլուծաբանը:
Քոբանին (Այն ալ Արաբը) հիմնադրվել է 1892թ.՝ Օսմանյան կայսրության ժամանակաշրջանում, որպես փոքր բնակավայր: Այնուհետև թուրքերեն անվանվելով Արաբ Փունար՝ 1911թ. երկաթգծի կառուցման արդյունքում այն վերածվել է քաղաքի:
Շուտով այն բնակեցվել է հայ փախստականներով [հեղինակը հղում է անում ՍիվիլՆեթին], որոնք 1915թ. փախել են Թուրքիայում հետապնդումներից՝ չնայած շատերը բռնի կերպով տեղափոխվել են դեպի հարավ և ցրվել Քամիշլիի ու Դեյր Զորի միջև:
Հայերից հետո Անատոլիայից այստեղ են եկել քրդերը: Քաղաքի քրդական անունը՝ Քոբանին, ենթադրաբար company բառի աղավաղված տարբերակն է, որը ծագել է երկաթգիծը կառուցած գերմանական ընկերությունից: Մյուսներն էլ պնդում են, թե անունը ծագել է գերմաներեն bahn բառից, որը նշանակում է «գնացք»:
1921թ. Թուրքիայի հետ կամայական սահմանազատման արդյունքում քաղաքը բաժանվեց. Թուրքական հատվածն այսօր կոչվում է Մյուրշիթփընար:
«Սուրուճի շրջանը նաև կոչվում է հայկական գերեզմանոց. տեղահանության ժամանակ այնտեղ հազարավոր հայեր են զոհվել»,- ասել է թուրք քաղաքական վերլուծաբան և Ստամբուլի Քաղաքականության կենտրոնի ավագ գիտաշխատող Ջենգիզ Աքթարը:
Մյուսների համար Քոբանիի խորհրդանշականությունը շատ քիչ կապ ունի դրա անցյալի հետ:
«Քոբանին քրդական երազանքի սիրտն է,- ասում է Մոստաֆա Մինավին՝ Կորնելի համալսարանի Օսմանյան և թուրքական հետազոտությունների նախաձեռնության տնօրենը: - Այն քիչ կապ ունի պատմության հետ և ավելի շատ առնչվում է ապագայի նկրտումների ու հավակնությունների հետ»:
«Սիրիայի քրդերն օգտվեցին երկրում ուժային վակուումից երեք կիսաինքնավար կանտոն ստեղծելու համար՝ Աֆրինը, Ջազիրան և Քոբանին»,- ասում է Աքթարը:
«Թուրքիայի համար Քոբանին հիմնականում PKK-ի հարցն է»,- ասում է Ջենգիզ Աքթարը:
«Անկարան օգտվել է Սիրիայում իրադարձություններից իր դիրքերն ամրապնդելու համար,- ասում է Մինավին: - PKK-ն ցանկանում է զինյալներ և զենք ուղարկել Սիրիայի իր եղբայրներին, իսկ դրա համար նրան անհրաժեշտ է թուրքական պետության թույլտվությունն ու օժանդակությունը: Անկարան գործնականում օգտագործում է ISIS-ը՝ PKK-ի հետ բանակցություններում իր դիրքերն ամրապնդելու համար»:
Պատմություններ
