Հարցազրույց Սևան Նշանյանի հետ՝ թուրքական բանտից

Թուրքական Haberturk թերթը հարցազրույց է արել հայտնի լեզվաբան, հրապարակախոս Սևան Նշանյանի հետ, որն այս պահին գտնվում է թուրքական բանտում: Նշանյանը դատարանի կողմից ազատզրկման է ենթարկվել ապօրինի շինաարարություն իրականացնելու մեղադրանքով: Ինքը՝ Նշանյանը, համոզված է, որ բանտում է Մուհամեդ մարգարեի ու իսլամի մասին գրած հոդվածի պատճառով: Սևան Նշանյանի հետ հարցազրույցը որոշ կրճատումներով ներկայացնում ենք  ստորև:

59 տարեկան եք, ի՞նչ եք սովորել այս կյանքից:

Ոչինչ: Վերջը մահ է:

Վախենո՞ւմ եք մահից:

Ո՛չ,  իսկ նախկինում շատ կվախենայի: Մի քանի անգամ մահվան դեմ հանդիման են կանգնել: Իսկ հետո, երբ հասկացա, սկսեցի չվախենալ:

Զղջո՞ւմ եք:

Ինչ կարողացել եմ անել՝ լավագույն ձևով եմ արել: Ավելի շատ բան կանեի, եթե ծույլ չլինեի: Օրինակ՝ հինգի փոխարեն տասը երեխա կունենայի, ավելի շատ «Նշանյան տներ» կկառուցեի, գրքեր կգրեի: Շատ ժամանակ եմ վատնել:

Ո՞րն է Ձեր ամենամեծ գործը:

Երեխաներս:

Վայ, չասացիք՝ «իմ գրքերը»:

Որովհետև երեխան անմահ է: Գրքերն ու շինություններն անցողիկ են: Որոշ ժամանակ անց կդադարեն ձերը լինելուց: Երեխաներն այդպես չեն,  նրանք ձերն են… Երնեկ ոչ թե մեկ, այլ տասը մարդ լինեի: Երանի նոր ծանոթություններ հաստատելիս՝ հներին կյանքիցս չհանեի:

Մռա՞յլ մարդ եք Դուք:

Ավելի շատ անհամբեր մարդ եմ:

Այդ ժամանակ ուրեմն միայնակ եք մնում:

Իրականում ես եմ մենություն ստեղծում ինձ համար: Երեք տարեկանից միայնակ եմ:  Շատ-շատ,  հսկայական թվով մարդկանց եմ ճանաչում, սակայն միայնակ եմ: Մարմինս էլ առաջվանը չէ:  Երիտասարդ կանայք ինձ արդեն  «հորեղբայր» են ասում: Իմ տարիքի տղամարդու ճակատագիրն է սա և ուրիշ ոչինչ:

Աստվածային արդարության մասին չհարցնեմ չէ՞ Ձեզ:

(Ծիծաղում է) Դատական համակարգում աշխատող մարդիկ իմ դեմ շատ բաներ են արել: Հակառակ դեպքում  շինարարության աբսուրդ պատճառով այստեղ չէի լինի: Հեռվից եմ նայում իմ շուրջ կատարվող իրադարձություններին, և պատկերը հետևյալն է. «Էս տղեն մեկ թռավ, երկու թռավ, երրորդ անգամ բռնեցինք»:

6.5 տարվա ազատազրկումը Ձեզ վախեցնո՞ւմ է:

Դա դեռ սկիզբն է: Այն ավելի երկար կարող է ձգվել, ուստի վախենում եմ:

Շիրինջե գյուղի համար  երկար պայքար եմ մղել: Կառուցողական, փիլիսոփայական ու տնտեսական նոր մոտեցում եմ բերել: Մտորելու տեղիք տվող  մոդել եմ ստեղծել: «Շիիրիջե»-ի մոդելն այժմ համալսարաններում դասավանդում են, իսկ ես այստեղ եմ: Մեծ խայտառակություն է:

Չէի մտածում ու չէի կարող կանխատեսել, որ  իսլամի վերաբերյալ իմ գրածները այդչափ տարածում կգտնեն: Գուցե դա պայմանավորված էր այն հանգամանքով, որ արևմտյան կրթություն եմ ստացել, նրանց  մեջ եմ մեծացել:   Ամենևին չեմ ցանկանում հավատացյալ մարդկանց վրդովմունք պատճառել, մեծ հարգանք ունեմ նրանց նկատմամբ: Մզկիթ մտնելիս պարտադիր հանում եմ կոշիկներս: Սակայն կրոնի վերաբերյալ ստիպված չեմ  հարգալից խոսել: Հատկապես կրոնական սնոտիապաշտությանը հավատացողները թող ինձնից չակնկալեն, որ իրենց  հարգելու եմ:

Ձեր կարծիքով է սնոտիապաշտություն: Ինչո՞ւ եք վիրավորում:

Որովհետև նրանք սխալվում են:

Միգուցե Դո՞ւք եք սխալվում:

Այս հարցում ես կասկած չունեմ: Մեկը պետք է ասի «Թագավորը մերկ» է:  Ես սուրբ եմ համարում խիղճն ու խելքը: Եվ իմ սրբությունն է պաշտպանել դրանք:  Կյանքում ամենակարևորը բանը, որ կարողանում եմ անել, մարդկանց պաշտպանելն է հիմարությունից և անգրագիտությունից:

Ու վեր կացաք և Մուհամեդ մարգարեի ու իսլամի վերաբերյալ հոդված գրեցիք:

Մինչև 2010թ. մտածում էի՝ որպես Թուրքիայի հայ այս խնդրի մեջ մտնելու իրավունք չունեմ: Սակայն հետագայում զգացի, որ հարձակման տակ եմ գտնվում: Թուրքիայում մարդկանց վրա ճնշում է գործադրում կրոնական սնոտիապաշտությունը: Աստիճանաբար այն տարածվում է  կյանքի տարբեր ոլորտների վրա:  Դա սպառնում է ազատ մտածողությանը: Եվ այդ հոդվածն իմ խոսքն էր տեղի ունեցողի դեմ: Սակայն չէի մտածում, որ այս իրավիճակին կհանգեցնի:

Այսինքն այս հոդվածը եթե չգրեիք, այստեղ չէի՞ք լինի:

Չէի լինի:

Բանտում ինչպե՞ս եք անցկացնում ժամանակը:

Բառարանի վրա եմ աշխատում, գրում եմ թուրքերենի պատմությունը:  Չափազանց շատ դասական երաժշտություն եմ լսում, ամերիկյան ֆիլմեր եմ դիտում:

Ի՞նչպես կմեկնաբանեք ծագումով հայ Էթյեն Մահչուփյանի նշանակումը Թուրքիայի վարչապետ Ահմեդ Դավութօղլուի խորհրդականի պաշտոնում:

Իհարկե շատ կարևոր է:  Կարևոր է, որ, հայ լինելուց բացի, խորհրդական է նշանակվել նման լավ և ինտելեկտուալ անհատը:

Թուրքական հասարակությունը 1915-ի պետական պաշտոնական դիրքորոշումից անցնում է մի այլ փուլի, որը կարելի է կոչել «երնեկ այդպիսի բան չլիներ»:  Եվ այս համատեքստում միանգամից գտնվեց մեղավորը, մեղքը գցվեց «Միություն և առաջադիմություն» (երիտթուրքական) կուսակցության վրա: Իրականում՝ ասել «Միություն և առաջադիմություն», նշանակում է ասել Թուրքիա:

Ի՞նչ եք մտածում «Շառլի Հեբդո» պարբերականում կատարված սպանդի մասին:

Պատմական իրադարձություն է: Հետագայում դրա մասին խոսվելու է որպես դարի իրադարձություն:  Աշխարհիկ համակարգը սպառնալիքի տակ է: Արևմտյան աշխարհը պետք է միավորի իր ուժերն ու պայքար մղի:

Թուրքիան որտե՞ղ է այս հարցում:

Չորս-հինգ տարի առաջ պատասխանը հայտնի էր: Այժմ չեմ կարող պատասխանել: