Որտեղի՞ց գտնել ՀԷՑ-ի 24 միլիարդ դրամը

Երեկ մի շարք պետական պաշտոնյաներ հայտարարեցին, որ ՀԷՑ-ին փոխհատուցելու 24 միլիարդ դրամը չկա ոչ մի տեղ` բացի 50 տոկոս աղքատություն ունեցող ՀՀ քաղաքացիների գրպանից: Երեկ և այսօր մի քանի հարցազրույցներում մատնանշվեցին որոշ գրպաններ, որտեղ կա ՀԷՑ-ին փոխհատուցելու 24 միլիարդը: Այդ 24 միլիարդը կա նաև հենց իր՝ ՀԷՑ-ի գրպանում, եթե այդ գրպանի մեջ մի քանի հազար ավելորդ ձեռք չլիներ: Եվ հետո, չէ՞ որ մեր պարտավորությունն է փոխհատուցել այդ 24 միլիարդը հաջորդ երկու տարիներին, ոչ թե մեկ տարում: Քանի որ ՀՀ Կառավարությունը երեկ հայտարարեց, որ բաց է ցանկացած քննարկման, ուզում եմ առաջարկել դիտարկել երկու հասարակ տարբերակ՝ ման գալու ՀԷՑ-ի 24 միլիարդը:

Լավ տարբերակը չի ներառում խնայողության այնպիսի հսկայական ռեսուրս, ինչպիսին են կորուստները և գողությունները, գնման սակագնի օպտիմիզացիան, անհուսալի դեբիտորական պարտքի հետ ճիշտ աշխատանքը և այլն: Այստեղ հաշվի է առնված միայն այն փաստը, որ մենք, համաձայն ՀԾԿՀ մեթոդոլոգիայի, պետք է այդ 24 միլիարդը փոխհատուցենք ոչ թե մեկ, այլ երկու տարում, ինչպես նաև ՀԷՑ-ի արդյունավետությունը հավասարեցնենք ռուսական մեկ այլ ընկերության՝ РОССЕТИ-ի արդյունավետությանը:

Ավելի լավ տարբերակում այդ փոխհատուցումը հանված է, քանի որ ՀԷՑ-ը դեռևս պետք է համալրի իր կապիտալը այն անարդյունավետ ներդրումների և շռայլության ծախսերի մասով, որոնց դիմաց վարկ է վերցրել և դեռ չի փոխհատուցել, կորուստների և գողությունների մակարդակը նորմավորվել է 8 տոկոսի չափով, որն այնուամենայնիվ շատ բարձր է, քան նորմալ երկրներում համադրելի կորուստները: Կատարվել են նաև որոշ շատ իրատեսական օպտիմիզացիաներ: Դրա արդյունքում էլեկտրաէներգիայի միջին սակագինը նվազել է մոտ 5 դրամով ներկա 41,85 դրամ/կՎտ ժամ սակագնի համեմատ:

Հարկ է նշել, որ այս վարժությունն իր մեջ չի ներառում էներգետիկայի ոլորտում հնարավոր բազմաթիվ օպտիմիզացիաներ և արդյունավետության բարձրացման հնարավորություններ, որոնց դեպքում սակագինը սրընթաց անկում կապրի՝ ապահովելով թե՛ բարձր եկամտաբերություն էներգետիկ ոլորտի բոլոր խաղացողների համար, թե՛ ավելի շատ էլեկտրաէներգիայի սպառում և տնտեսական աճ և թե՛ ցածր սակագին առանց այն էլ աղքատ ՀՀ քաղաքացիների համար:

		2014-2015 հաստատված	2015-2016 հաստատված	լավ տարբերակ	ավելի լավ տարբերակ
Էլեկտրաէներգիայի մուտք բաշխիչ ցանց	մլն կՎտ ժամ	6306.3	6287.03	6287.03	6287.03
Տեխնիկական և առևտրային կորուստներ	մլն կՎտ ժամ	706.3	704.1	704.15	502.96
Կորուստները ցանցի մուտքի նկատմամբ	%	11.20%	11.20%	11.20%	8.00%
Էլեկտրաէներգիայի ծախսը սեփական և տնտեսական կարիքների համար	մլն կՎտ ժամ	28.08	28.5	28.08	25
Օգտակար առաքում	մլն կՎտ ժամ	5571.92	5554.39	5554.80	5759.07
Վաճառքի մանրածախ միջին սակագին	դրամ/կՎտ ժամ	31.29	36.7612	31.29	26.59
Ընդամենը հասույթ, այդ թվում	մլն դրամ	174358	204186.2	173809.77	153107.70
Սակագնում ներառված ծախսեր և շահույթ այդ թվում	մլն դրամ	55579.07	74491.99	44115.89	23406.27
Մաշվածք	մլն դրամ	3919.84	8179.8	3919.84	3919.84
Շահագործման ծախսեր	մլն դրամ	26879.42	26590.85	12915.57	11518.14
Անհուսալի դեբիտորական պարտքեր	մլն դրամ	1743.58	2041.86	1743.58	1743.58
Շահույթ	մլն դրամ	13640.9	14069.61	13640.90	13640.90
Ճապոնական կառավարության կողմից տրամադրված վարկի սպասարկում	մլն դրամ	196.53	182.11	182.11	182.11
Փոխհատուցման ենթակա գումարի վերադարձ	մլն դրամ	9199.07	23427.79	11713.90	0
Մարժա	դրամ/կՎտ ժամ	12.46	16.1324	10.66	5.96
Գնման մեծածախ միջին սակագին	դրամ/կՎտ ժամ	18.835	20.6288	20.63	20.63
Գնված էլեկտրաէներգիայի արժեքը առանց ԱԱՀ	մլն դրամ	118778.93	129694.2	129693.88	129701.43

Ավելի մանրամասն հաշվարկներ էլ կան: Կա նաև պատրաստակամություն օգնելու ՀՀ կառավարությունը արագ դուրս գալ ստեղծված պատային իրավիճակից՝ առանց սրելու իրավիճակը:

Վահան Քերոբյան, տնտեսագետ