Խորհրդային կարծրատիպեր
Civilnet
Սահմանադրական նորմերի իմացության և ընկալման վերաբերյալ Սահմանադրության օրվա կապակցությամբ Սիվիլիթաս հիմնադրամը հարցումներ էր անցկացրել: Դրանց արդյունքները թույլ են տալիս պնդել, որ Հայաստանի հասարակությունը դեռ չի ձերբազատվել իրավաընկալման խորհրդային կարծրատիպերից:
Մասնավորապես՝ հարցին «Հայաստանում, ըստ օրենքի՝ հանցագործության մեղադրյալը պարտավո՞ր է, թե՞ պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը», հարցվածների 83 տոկոսը դրական պատասխան է տվել: Սա ուշագրավ ցուցանիշ է՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ օրենքով և Սահմանադրությամբ ամրագրված է, որ մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը: Այս հանգամանքը պարզապես օրենքի չիմացության հետևանք չէ. ի վերջո քաղաքացիները պարտավոր չեն օրենքների և սահմանադրական նորմերի գերազանց իմացություն դրսևորել: Միաժամանակ դժվար է հավատալ, որ Խորհրդային կայսրության փլուզումից 21 տարի անց անկախ Հայաստանի հասարակությունը, զուտ հիշողության գործոնով պայմանավորված, առաջնորդվում է խորհրդային համակարգի իրավական կարծրատիպերով: Քաղաքացիների իրավաընկալումը հիմնականում ձևավորվում է իրավապահ մարմինների հետ փոխհարաբերությունների ժամանակ:
Խնդիրը այստեղ իրավապահ համակարգի մտածողությունն է: Բազմաթիվ անգամներ ապացուցվել է, որ Հայաստանի իրավապահ համակարգը, ավելի շուտ՝ նրա բարձրաստիճան ներկայացուցիչները, չեն կարող ձերբազատվել խորհրդային կարծրատիպերից: Այդ մասին նրանք նույնիսկ բարձրաձայնում են: Բավական է հիշել Ազգային անվտանգության ծառայության տնօրեն Գորիկ Հակոբյանի հայտարարությունը, որտեղ նա բառացիորեն ասում էր հետևյալը. «Ազնիվ մարդը պետք է գա, բացատրի, գոռա, գրի, բոլորին պատմի, որ ինքը ազնիվ է, ամեն ինչը ճիշտ չէ, էս մարդը ճիշտ չէ»:
Փաստացի Հայաստանի հասարակության ջախջախիչ մեծամասնությունը համամիտ է վերոհիշյալ ձևակերպմանը: Նման մտածողությունը հաստատ օրենքի չիմացության հետևանք չէ, այլ մտածողության և կարծրատիպերի խնդիր է: ԱԱԾ տնօրենը միակ չէ իրավապահ համակարգում, որը խորհրդային նման կարծրատիպի կրող է: Ցավալին այն է, որ այդ համակարգում նոր սերնդի երիտասարդ կադրերն էլ դաստիարակվում են հենց այդ ոգով:
Որպես հետևանք՝ Հայաստանի իրավապահ համակարգն իր գործելաոճով փաստացի դեգրադացրել է քաղաքացիների իրավամտածողությունը՝ նրանց տանելով խորհրդային հին ու «բարի» ժամանակներ:
Պատմություններ
