Հունաբան դպրոցից մինչև տիեզերական ժողովներ. հայ եկեղեցու ձևավորման ճանապարհը

Գործընկերային բովանդակություն

Հումանիտար հետազոտությունների հայկական կենտրոնը ներկայացնում է «Հայ առաքելական եկեղեցին երեկ, այսօր, վաղը» նախագիծը, որն իրականացվել է Կոնրադ Ադենաուեր հիմնադրամի հետ համագործակցությամբ։ Նախագիծը բաղկացած է երեք հիմնական թեմաներից՝ «Հանգրվաններ», «Ծառայություն», «Հեռանկար», որոնք իմաստավորվում են վեց բանավեճ-քննարկումների միջոցով։ Քննարկումներին հավասարապես մասնակցում են հոգևորականներ և աշխարհիկ մասնագետներ։

Երկրորդ զրույցին մասնակցում են՝

Աշոտ Ոսկանյանը, Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր, ՀՀ դեսպան, Հումանիտար հետազոտությունների հայկական կենտրոնի նախագահ

Շահէ Ծայրագույն վարդապետ Անանյանը, Գևորգյան հոգևոր ճեմարանի տեսուչ

Անդրեաս վարդապետ Եզեկյանը, Գևորգյան հոգևոր ճեմարանի Պատմական աստվածաբանության ամբիոնի վարիչ 

Վահե Թորոսյանը, պատմական գիտությունների թեկնածու, Մատենադարանի գիտական գծով փոխտնօրեն

Զրույցի հիմնական թեմաները

Զրույցի առաջին մասը նվիրված է հունաբան թարգմանական դպրոցի դերին հայ մշակույթի կայացման գործում։ Քննարկումը սկսվում է մի հակադարձ հարցադրումից՝ արդյոք քրիստոնեության ընդունումը և հունական մշակութային ազդեցությունները հայ ժողովրդին «կտրել են իր արմատներից»։ Մասնակիցները մերժում են այս տեսակետը՝ ցույց տալով, որ Հայաստանում Արտաշեսյան և հետագա տերությունների ժամանակ գոյություն ուներ սինկրետիկ մշակութային մոդել, որտեղ հունական, արամեական և պարսկական ազդեցությունները արդեն իսկ ներկա էին։

Թորոսյանը շեշտում է, որ քրիստոնեության ընդունումը եղել է Հայաստանի ինքնուրույն որոշումը, որը պայմանավորված էր նաև Սասանյան Պարսկաստանի կրոնական ռեֆորմներով և տարածաշրջանային քաղաքական փոփոխություններով։ Անդրեաս վարդապետը քննարկում է քաղաքակրթական ընտրության հարցը՝ ցույց տալով, որ այդ ժամանակաշրջանում հունահռոմեական քաղաքակրթությունն էր առաջադիմականը, և հայերը գիտակցաբար ընտրեցին դրան միանալը։

Զրույցի երկրորդ մասը կենտրոնանում է տիեզերական ժողովների և հայ եկեղեցու հարաբերությունների շուրջ։ Անդրեաս վարդապետը բացատրում է, որ հայ եկեղեցին ընդունել է առաջին երեք տիեզերական ժողովների դավանանքը, սակայն Քաղկեդոնի ժողովից հետո առաջացել են դավանական տարբերություններ։ Նա շեշտում է, որ այս տարբերությունները հիմնականում դավանական բնույթի են եղել, ոչ քաղաքական։

Թորոսյանը քննարկում է եկեղեցու և պետության հարաբերությունները՝ ցույց տալով, որ մինչև միջնադարը դժվար էր սահմանազատել դրանց գործառույթները։ Նա նշում է, որ հայ եկեղեցին հետևել է արևելյան սիմֆոնիայի մոդելին, որտեղ եկեղեցին և պետությունը գործում էին համագործակցության մեջ։

Զրույցի վերջում քննարկվում է հին արևելյան եկեղեցիների ժամանակակից դիրքը միջազգային քրիստոնեական համայնքում։ Անդրեաս վարդապետը նշում է, որ թեև պատմականորեն հայ եկեղեցին մի որոշ առանձնացման մեջ է եղել, սակայն ժամանակակից շրջանում կարևոր աշխատանք է տարվում եկեղեցու ճանաչելիության և հարգանքի վերականգնման ուղղությամբ։

Ընդհանուր առմամբ, զրույցը ներկայացնում է Հայ առաքելական եկեղեցու պատմական ճանապահը որպես ոչ թե արմատախլության, այլ մշակութային համադրության և ծաղկման գործընթաց, որը հարստացրել է հայ ժողովրդի հոգևոր և մշակութային ժառանգությունը։