Հայաստանում մեքենաների կատալիզատորների հեռացումը բնապահպանական լուրջ խնդիր է. զեկույց

Սիրանուշ Ադամյան

Հայաստանում ավտոմեքենաների կատալիտիկ ֆիլտրերի (կատալիզատորների) հեռացումը էկոլոգիական լուրջ վտանգ է ներկայացնում, ասվում է «Հայաստանի կայուն տրանսպորտային քաղաքականություն. ճանապարհային քարտեզ» (Sustainable Transport Policy for Armenia: A Roadmap) վերնագրով նոյեմբերի 6-ին հրապարակված զեկույցում, որը պատրաստվել է ԵՄ-ի EU4Energy ծրագրի շրջանակում։ 

Միջազգային էներգետիկ գործակալության (IEA) և Եվրամիության համատեղ նոր զեկույցում նշվում է, որ Հայաստանը պետք է մշտական արգելք դնի օգտագործված կատալիզատորների արտահանման վրա և խստացնի ավտոմեքենաների արտանետումների ստանդարտները՝ օդի աճող աղտոտումը նվազեցնելու համար։ 

Զեկույցն ընդգծում է, որ կատալիտիկ ֆիլտրերի՝ տոքսիկ գազերը նվազեցնող հիմնական բաղադրիչների լայնածավալ հեռացումն ու արտահանումը զգալիորեն վատթարացրել են օդի որակը խոշոր քաղաքներում, հատկապես՝ Երևանում։ Օգտագործված ավտոմեքենաներից շատերը Հայաստան ներմուծվում են արդեն իսկ ապամոնտաժված ֆիլտրերով՝ դրանց արժեքավոր մետաղների վերավաճառքի նպատակով, ինչի հետևանքով երկրի ճանապարհներին գործող մեքենաները արտանետում են թույլատրելի նորմաներից բազմակի ավելի վնասակար նյութեր։

Զեկույցը կոչ է անում ուժեղացնել տեխնիկական զննությունն ու մաքսային վերահսկողությունը, խստացնել պատժամիջոցները պահանջներին չհամապատասխանող ներմուծումների համար և ներդնել «կանաչ զննության» համակարգ, որը կարող է առաջիկա տասնամյակում մինչև 40 տոկոսով կրճատել արտանետումները քաղաքներում։ Այն նաև հորդորում է կառավարությանը՝ վառելիքի և արտանետումների ստանդարտները համահունչ դարձնել ԵՄ չափանիշներին։

Զեկույցը Հայաստանի տրանսպորտային համակարգը ավելի մաքուր և արդյունավետ դարձնելու լայն նախաձեռնության մաս է։ Փաստաթուղթը եզրակացնում է, որ ճանապարհային տրանսպորտից արտանետումների նվազեցումը, վառելիքի որակի բարելավումը և էլեկտրականացման խթանումը կարևոր քայլեր են երկրի կլիմայական նպատակներին հասնելու և ներմուծվող վառելիքից կախվածությունը նվազեցնելու համար։