Ինչ դեր ունի Հայաստանը Հնդկաստանի ռազմավարությունում. հնդկական առաջատար կենտրոնի փորձագետների կարծիքը

Հնդկաստանի համար Հայաստանը հետաքրքրություն ունի մի քանի հիմնական տեսանկյունից՝ Նյու Դելիի Պակիստանի դեմ ռազմավարության համատեքստում, քանի որ վերջինը սերտ համագործակցում է Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ; Եվրոպայի և հյուսիսի հետ կապվելու Հնդկաստանի հաղորդակցային ծրագրերի (International North-South Transport Corridor) և հնդկական սպառազինության արտահանման տեսանկյունից։ Դեկտեմբերի 11-ին հնդկական առաջատար հնդկական առաջատար Observer Research Foundation (ORF) վերլուծական կենտրոնում միջազգային լրագրողների հետ փորձագետների հանդիպմանը արծարծվեցին նաև Հայաստանին վերաբերող հարցեր։ Լրագրողների խմբում ներկայացված էին Կենտրոնական Ասիայի և Հարավային Կովկասի երկրների ներկայացուցիչները՝ բացառությամբ Ադրբեջանի, ինչպես նաև լրագրողներ Եվրոպայից, ԱՄՆ-ից ու Կանադայից։

Հնդկաստանի ընդլայնվող ներկայությունը Հարավային Կովկասում

Ըստ ORF-ի Ռազմավարական ուսումնասիրությունների ծրագրի գիտաշխատող Ալեքսեյ Զախարովի՝ Հնդկաստանի ներգրավվածությունը Հարավային Կովկասում այլևս երկրորդական չէ։

«Վերջին մի քանի տարիների ընթացքում կարող ենք տեսնել, թե ինչպես է Հնդկաստանը մեծացնում իր ներկայությունը Եվրասիայում, մասնավորապես Հարավային Կովկասում, - ասում է Զախարովը։- Հավանաբար նկատել եք, որ Հնդկաստան-Հայաստան հարաբերությունները զգալիորեն բարելավվել են, առավել տեսանելիորեն պաշտպանության, բայց նաև հաղորդակցության ոլորտներում»։

Զախարովը կարծում է, որ Նյու Դելիի մոտեցումը մասամբ իր ազգային անվտանգության զգայունություններից է բխում. «Հնդկաստանի համար կարևոր է հաշվի առնել երկրի դիրքորոշումը Քաշմիրի հարցում։ Ահա թե որտեղ են երևան գալիս Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ տարաձայնությունները»։

Չնայած Հնդկաստանի շարունակական տնտեսական համագործակցությանը Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ, ներառյալ Ադրբեջանի հետ էներգետիկ նախագծերը և Թուրքիայի հետ ամուր տնտեսական համագործակցությունը, ORF-ի փորձագետները շեշտում են, որ Հայաստանն այսօր Հնդկաստանի ամենամոտ գործընկերն է տարածաշրջանում: Նաև Վրաստանն է հավակնում այս դերին՝ տրանսպորտային և կապի ներուժի շնորհիվ։

«Վրաստանը փորձում է դիրքավորվել որպես տրանսպորտային հանգույց»,- ասում է Զախարովը: Նա հավելում է, որ Հնդկաստանը շարունակում է համագործակցել Ադրբեջանի հետ՝ չնայած Թուրքիա-Ադրբեջան-Պակիստան համագործակցության վերաբերյալ անվտանգության լուրջ մտահոգություններին։

«Պակիստանի վերջին հակամարտությանը [խմբ. - նկատի ունի ամռան սկզբին Ջամմու և Քաշմիրի շրջանում տեղի ունեցած ահաբեկչությունից հետո սկսված սրացումը] մենք տեսանք թուրքական անօդաչու սարքերի լայն կիրառում։ Սա բազմաթիվ ձևերով սպառնում է երկրների միջև հարաբերություններին»,- ասում է փորձագետը։

ORF-ի ռազմավարական ուսումնասիրությունների ծրագրի մեկ այլ գիտաշխատող՝ Անտարա Ղոսալ Սինգհը, շեշտում է, որ Հնդկաստանի գլոբալ դերի ընդլայնմանը զուգընթաց ընդլայնվում է նաև նրա ռազմավարական քարտեզը, և Հայաստանն այժմ ամուր տեղ ունի դրանում։

«Հնդկաստանի վերելքի հետ մեր շահերը չեն սահմանափակվում միայն Հարավարևելյան Ասիայով: Մեր մարտահրավերները գլոբալ են։ Անցյալ ամառ մենք հակամարտություն ունեցանք Պակիստանի հետ և տեսանք, թե ինչպես են Թուրքիան և այլ երկրներ միջամտում․ սա է մեր հակամարտությունը միջազգային դարձնում։ Այս տեսանկյունից, Հայաստանը և Հունաստանը դառնում են մեր ռազմավարական հաշվարկի տարրեր։ Նրանք նախկինում երբեք չեն եղել այդպիսին, բայց հիմա Հայաստանը շատ կարևոր է Հնդկաստանի ռազմավարական մտածողության համար… և մենք ակնկալում ենք զգալիորեն զարգացնել այս հարաբերությունները»,- բացատրում է Անտարա Ղոսալ Սինգհը։

ORF-ի Եվրասիական ուսումնասիրությունների ծրագրի կրտսեր գիտաշխատող Ռաջոլի Սիդհարթ Ջայապրակաշն ընդգծում է Հնդկաստանի մտահոգությունները Պակիստանի, Թուրքիայի և Ադրբեջանի միջև եռակողմ համագործակցության վերաբերյալ։

«Բնականաբար, մենք որոշակի զգուշությամբ ենք հետևում Ադրբեջան-Թուրքիա կապերին՝ Պակիստանին ցուցաբերվող աջակցության պատճառով։ Մենք, անշուշտ, հասկանում ենք, որ Հայաստանը Հնդկաստանի ռազմավարական գործընկերն է, և Հնդկաստանը ոչինչ չի անի Հայաստանի շահերի դեմ», - ասում է նա։

Ընդգծելով Հայաստանի և Թուրքիայի կամ Ադրբեջանի միջև վերջերս տեղի ունեցող դիվանագիտական գործընթացները՝ Ջայապրակաշը նշում է, որ Նյու Դելին այդ պետությունների միջև սահմանափակ ռազմավարական մերձեցում է տեսնում։

«Չնայած Թուրքիայի, Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև հարաբերությունները բարելավվել են՝ փոփոխություններն արմատական չեն, քանի որ շահերի ռազմավարական մերձեցում չկա։ Եթե ​​կա խաղաղության վերաբերյալ համաձայնագիր, Հնդկաստանը համաձայն է դրա հետ»,- նշում է նա։

Հնդկաստանի վերաբերմունքը «Թրամփի ուղուն» 

Հնդկաստանի՝ Թրամփի ուղու (TRIPP ծրագրի) նկատմամբ վերաբերմունքը Ջայապրակաշը նկարագրում է որպես «զգուշավոր լավատեսություն» ։

«Մինչ այժմ մենք ողջունել ենք զարգացումները, քանի որ դրանք տեղի են ունեցել բոլոր երեք երկրների [Հայաստան, Ադրբեջան և ԱՄՆ] հետ համագործակցությամբ: Հնդկաստանը ողջունում է որոշումը»,- ասում է նա, բայց նաև ընդգծում, որ անորոշությունները մնում են։ «Կան ձևաչափի վերաբերյալ մտահոգություններ… և միջանցքն ունի ԵԱՏՄ սահմանափակումներ, քանի որ ԵԱՏՄ-ն չի կարող գործել այդ նպատակով։ Հնդկաստանը ողջունում է, որ բոլոր երկրները միավորվել են, բայց դեռ վաղ է դատել, թե ինչպես այն կաշխատի»։

Չնայած Հնդկաստանը, հավանաբար, չի վանի Ադրբեջանին կամ Թուրքիային՝ ORF-ի վերլուծաբաններն ընդգծում են, որ Հնդկաստանի խորացող համագործակցությունը Հայաստանի հետ, հատկապես պաշտպանության և կապի ոլորտում, հիմնված է ռազմավարական տրամաբանության և անվտանգության երկարաժամկետ նկատառումների վրա։

Հնդկաստան-ԱՄՆ հարաբերություններ

Լրագրողների հետ հանդիպմանը հատուկ անդրադարձ կատարվեց նաև Հնդկաստանի ու ԱՄՆ-ի հարաբերություններին և տարբեր տարածաշրջաններոում դրանց դրսևորումներին։

Հնդկաստանցի պաշտոնաթող դիվանագետ և ORF-ի վաստակավոր գիտաշխատող Աջայ Բիսարիան անցյալ տարին Հնդկաստան-ԱՄՆ հարաբերությունների համար անսովոր անհանգիստ է համարում, աշխարհաքաղաքական միջավայրն անվանում «Թրամփի փոթորիկ», քանի որ, ըստ նրա, ամբողջ աշխարհում գործընկերային հարաբերությունները լարվեցին։

Նրա կարծիքով՝ Հնդկաստանի երկարատև և բազմավեկտոր ռազմավարությունն այժմ վերակարգավորման կարիք ունի, քանի որ ԱՄՆ-ի հետ հարաբերությունները դառնում են «ամենակարևորը և ամենաանկայունը»:

Բիսարիան ասում է, որ Հնդկաստանը հետևում է «կառավարել, պահպանել հանգստություն և բանակցել» պրագմատիկ, կարճաժամկետ մոտեցմանը։ Նա շեշտում է, որ շուտով սպասվում է շրջանակային առևտրային համաձայնագրի ստորագրում, որին կհաջորդի ավելի լայն երկկողմ պայմանագիր: Հնդկաստանի ռազմավարական համայնքը վերջերս ԱՄՆ բարձրաստիճան պաշտոնյաներին տեղեկացրել է Վաշինգտոնում քաղաքականության անկանխատեսելիության վերաբերյալ իր մտահոգությունների մասին, ինչն այս տարի «խարխլել է ԱՄՆ հուսալիությունը որպես գործընկերոջ»՝ չնայած այս հարաբերությունների անփոխարինելիությանը։

Միջնաժամկետ հեռանկարում Հնդկաստանը, ինչպես մյուս միջին տերությունները, դիվերսիֆիկացնում է իր արտաքին կապերը: Երկարաժամկետ հեռանկարում, նրա խոսքով, Հնդկաստանը այլընտրանք չի տեսնում, քան ամրապնդել սեփական տնտեսությունը և ռազմավարական կարողությունները:

ORF-ի փորձագետները նշում են, որ Հնդկաստանի ռազմավարական նպատակն է իր անկախության 100-ամյակին՝ 2047-ին, զարգացող երկրից մուտք գործել զարգացած երկրների շարքը։ Նրանք նաև նշում են, որ առաջիկա տարիներին Հնդկաստանը կդառնա մեծությամբ աշխարհի երրորդ տնտեսությունը։

Կարեն Հարությունյան, Նյու Դելի, Հնդկաստան

Read the article in English: New Delhi sees Armenia gaining strategic importance, Indian analysts say