Հայաստանը դեռ չի կողմնորոշվել նոր ատոմակայանի մոդելի հարցում, դիտարկվում է չորս երկիր

Հայաստանը թեև առարկայական բանակցություններ է վարում ԱՄՆ-ի հետ ամերիկյան տեխնոլոգիաներով նոր ատոմային էներգաբլոկ կառուցելու համար, սակայն դեռևս չի կողմնորոշվել նոր էներգաբլոկի մոդելի հարցում: Այս մասին գրում է Deutsche Welle-ն՝ «Հայաստանը ԱԷԿ կկառուցի՞ արևմտյան տեխնոլոգիաներով» հոդվածում։

Հրապարակման մեջ նշվում է, որ բանակցություններ են ընթանում տեխնոլոգիաների պոտենցիալ մատակարար երկրների հետ, որոնք, ինչպես պարզվել է, քիչ չեն: «Հայաստանում նոր ատոմակայանի կառուցման նկատմամբ հետաքրքրություն են ցուցաբերել այնպիսի երկրներ, ինչպիսիք են ԱՄՆ-ը, Ռուսաստանը, Հարավային Կորեան և Չինաստանը»,- DW-ի հետ զրույցում ասել է ՀՀ տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների փոխնախարար Հակոբ Վարդանյանը:

Դեռևս 2023-ի հուլիսին Հայաստանի կառավարությունն աշխատանքային խումբ էր ուղարկել ԱՄՆ, որը ծանոթացել էր ամերիկյան միջուկային տեխնոլոգիաներին, փոքր մոդուլային ռեակտորներին և դրանց մշակումներին։ «Փոքր մոդուլային ռեակտորները, որոնք հայտնի են նաև «մինի ատոմակայաններ» անվամբ, ավելի քան մեկ տասնամյակ մասնագիտական և քաղաքական քննարկումների թեմա են: Շատ փորձագետներ դրանք համարում են ապագայի ատոմակայաններ»,- գրում է կայքը։

Այս տարվա փետրվարին վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել է, որ Հայաստանը դիտարկում է մոդուլային ատոմային էներգաբլոկի կառուցման հնարավորությունը և որպես կարևոր փաստարկ մատնանշել է դրա անվտանգության բարձր մակարդակը։ «Երբ այդ էլեկտրակայանում վթար է տեղի ունենում, մոտակա բնակավայրերի բնակչությունը չի տարհանվում, որովհետև այդ վթարը վտանգ չի ներկայացնում շրջակա միջավայրի համար, և, ըստ էության, այս տեխնոլոգիայի առավելություններից մեկը հենց դա է»,- ասել է Փաշինյանը:

«Հայաստանում քննարկվում է մի տարբերակ, որի դեպքում նոր էներգաբլոկի հզորությունը չպետք է գերազանցի 600-700 մեգավատտը»,- ասել է Վարդանյանը: Կառավարությունը, ըստ նրա՝ հակված է փոքր մոդուլային ռեակտորների կառուցմանը, սակայն այդ ճանապարհին հիմնական խոչընդոտն այն է, որ ներկայումս աշխարհում այս տեսակի գործող ատոմակայաններ դեռ չկան:

Մոդուլային ռեակտորներ նախագծող ընկերությունները, Հակոբ Վարդանյանի խոսքով, մշտապես հետաձգում են նման ռեակտորների կառուցման հայտարարված ժամկետները: «Շատ, այդ թվում ՝ ամերիկյան ընկերությունների մոտ ամեն ինչ մշակման փուլում է»,- ասել է նա։

Հարավային Կորեան ևս հետաքրքրություն է հայտնել Հայաստանին 170 մեգավատտ հզորությամբ մոդուլային էներգաբլոկներ տրամադրելու հարցում, որոնք կառուցվածքով նման են ամերիկյան էներգաբլոկներին: «Բլոկի բարձր հզորությունը, իհարկե, նվազեցնում է ինքնարժեքը, բայց խնդիրն այն է, որ այդ մշակումը ևս դեռ չի լիցենզավորվել»,- նշել է փոխնախարարը՝ հավելելով, որ ռուսական և չինական մշակումները ևս լիցենզավորման գործընթացում են:

Փոքր մոդուլային էներգաբլոկների շահագործման փորձի բացակայության պատճառով Հայաստանի կառավարությունը չի շտապում վերջնական որոշում կայացնել։ «Եթե մենք ուզում ենք արագացնել գործընթացը, ապա պետք է ավանդական տեխնոլոգիաներով ատոմակայան կառուցենք՝ ավելի քան 1 000 մեգավատտ հզորությամբ, ինչը զգալիորեն գերազանցում է մեր պահանջները»,- պարզաբանել է Հակոբ Վարդանյանը:

Նա հավելել է, որ կառավարությունը մտադիր է մինչև 2025-ի կեսերը վերջնականապես կողմնորոշվել ռեակտորի մոդելի և մատակարար երկրի ընտրության հարցում։

Ներկայում Հայաստանի էլեկտրաէներգիայի պահանջարկը կազմում է մոտ 1 200 մեգավատտ, ինչը մոտավորապես հավասար բաժիններով ապահովվում է երեք հզորություններով՝ հիդրոէլեկտրակայաններ, ջերմաէլեկտրակայաններ և ատոմակայան։ Հայաստանում աճում է նաև արևային կայանների թիվը, սակայն դրանց մասնաբաժինը էլեկտրաէներգիայի ընդհանուր արտադրության մեջ դեռևս աննշան է՝ 2023-ի առաջին կիսամյակի տվյալներով 4%-ից մի քիչ ավելի։

Ատոմակայանի կառուցման ուղղությամբ հայ-ամերիկյան համագործակցության ճանապարհին առաջին քայլերը կողմերը կատարել էին 2022-ի մայիսին, երբ Հայաստանի արտգործնախարար Արարատ Միրզոյանն ու ԱՄՆ պետքարտուղար Էնթոնի Բլինքենը ստորագրեցին այս ոլորտում համագործակցության մասին հուշագիր։ 2023-ի մայիսին ԱՄՆ-ը պաշտոնապես հայտարարեց Հայաստանում փոքր մոդուլային միջուկային ռեակտորների կառուցման հնարավորության մասին։

Հայաստանի էներգետիկ ոլորտում ավանդաբար գերիշխում է Ռուսաստանը։ Հայաստանում խորհրդային տարիներին կառուցված ատոմային էլեկտրակայանը, որը միակն է տարածաշրջանում, ապահովում է երկրի ներքին էլեկտրաէներգիայի պահանջարկի ավելի քան 30%-ը: Այն աշխատում է ռուսական միջուկային վառելիքով, իսկ հիմնական կապալառուն, որը մասնակցել է նաև կայանի արդիականացմանը, «Ռոսատոմ»-ն է։

https://civilnet.am/news/765729/%d5%ac%d5%b8%d6%82%d5%b5%d5%bd-%d5%a3%d5%a1%d5%a6-%d5%a1%d5%bf%d5%b8%d5%b4-%d6%87-%d5%bb%d5%b8%d6%82%d6%80%e2%80%a4-%d5%b0%d5%a1%d5%b5%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%a7%d5%b6%d5%a5%d6%80%d5%a3%d5%a5%d5%bf%d5%ab%d5%af%d5%a1%d5%b6-%d6%87-%d5%bc%d5%b8%d6%82%d5%bd%d5%a1%d5%bd%d5%bf%d5%a1%d5%b6%d5%a8/