Հայ-ադրբեջանական բանակցություններում կարևոր հաղթաթղթերից մեկը Արցախում վերաբնակեցման իրականացնումն էր, որը, չնայած բազմաթիվ խնդիրներին և սխալներին, տեղի է ունեցել հետպատերազմյա շրջանում: Սակայն զարմանալիորեն 2007-2008 թվականներից սկսած՝ վերաբնակեցման ծրագրերը դադարեցվում են: Ընդհանրապես միջնորդները, միջազգային վերլուծական կենտրոնները միշտ խորհուրդ են տվել հայկական կողմերին զերծ մնալ նախկին ԼՂԻՄ տարածքի մեջ չմտած շրջաններում տների կառուցումից և ենթակառուցվածքների ստեղծումից: Սակայն Արցախում միջազգային հանրությանը չլսելու օրինակելի փորձ կա, որն էլ օգնում էր վերաբնակեցմանը, գոնե Քաշաթաղի և Նոր Շահումյանի շրջաններում քիչ թե շատ կենսունակ համայնքների ստեղծմանը: Վերաբնակեցման ծրագիրը կարևոր հաղթաթուղթ էր, որը, չգիտես ինչու, դրվել է մի կողմ:
Ստեփանակերտի օդանավակայանի հետ կապված ադրբեջանական հիստերիան, շանտաժը և սպառնալիքները հավանաբար հայաստանյան ղեկավար այրերին հուշել են հաղթաթղթերի անհրաժեշտության մասին: Պատրանքները, որ հակառակորդը կհասկանա հայկական կողմի զիջումները, չարդարացան, և չնայած բավական ծանրակշիռ խոստումներին՝ Երևանից Ստեփանակերտ կամ հակառակ ուղղությամբ ոչ մի ինքնաթիռ էլ չթռավ:
Այս դեպքում որպես հաղթաթուղթ կարող է օգտագործվել Նոր Շահումյանով անցնող և ՀՀ-ն ԼՂՀ-ին միացնող երկրորդ ցամաքային ճանապարհի շինարարությունը: Թույլ չեք տալիս օգտագործել օդային կապը, մենք էլ նոր ցամաքային ճանապարհ կկառուցենք: Նամանավանդ որ այդ ճանապարհը թույլ կտա ավելի արդյունավետ արդյունահանել Արցախի ընդերքը, որի մեջ բաժին ունեն նաև ՀՀ բարձրաստիճան իշխանավորների հարազատները:
Նոր Շահումյանի շրջանով անցնող ճանապարհը շատ կարևոր է, և ամոթ է նույնիսկ, որ ռազմական գործողությունների ավարտից երկու տասնամյակ անց ենք հիշել դրա մասին: Սակայն ցավալին այն է, որ կարևորագույն ծրագրերի մասին հիշում ենք այն ժամանակ, երբ հակառակորդը ցույց է տալիս, որ պատրաստ չէ անգամ նվազագույն զիջումների և միշտ բարձր նոտայի վրա է պահելու ռազմական հռետորաբանությունը:
Ժամանակն է պահեստներից հանել մյուս հաղթաթղթերը նույնպես՝ ինտենսիվ ձևով վերսկսել Արցախի թերբնակեցված շրջանների բնակեցումը, այնտեղ ենթակառուցվածքների ստեղծումը, բնակավայրերը նոր ճանապարհներով ՀՀ հարևան մարզերի հետ կապելը: Միայն այս ձևով է հնարավոր հակառակորդին դարձնել քիչ ագրեսիվ և կառուցողական: Մնացածը հեքիաթների ժողովածուից է, որին աշխարհում ոչ ոք չի հավատում՝ բացի Արցախի հարցում պարտվողական դիրքորոշում որդեգրած ՀՀ իշխանություններից:
Հայկ Խանումյան










