Civilnet
Հայաստանում կա հստակ կարծիք, թե Թուրքիայի տնտեսությունը, օրեցօր մեծանալով, դառնում է տարածաշրջանում ամենաուժեղներից մեկը: Սակայն իրականությունն այլ է: Թուրքիայի Ֆաթիհ համալսարանի դասախոս և տնտեսագետ Օսման Նուրի Արասը վերլուծել է, թե ինչպիսին է լինելու 2015 թվականը Թուրքիայի տնտեսության համար: Նա, գնահատելով բոլոր հնարավորություններն ու մարտահրավերները, ասում է, որ աճի, գործազրկության և բյուջեի հավասարակշռության առումով 2015-ը 2014-ից ավելի վատ տարի է լինելու: Թուրքական Zaman թերթում տպագրված Օսման Նուրի Արասի հոդվածը թարգմանաբար և կրճատումներով ներկայացնում ենք ստորև:
2014թ. Թուրքիայի տնտեսության համար եղավ կոռուպցիայի, գործազրկության, գնաճի, բյուջեի դեֆիցիտի, եկամտի բաշխման անարդարության աճի և աճի տեմպերի նվազման տարի:
Այսինքն՝ մակրոտնտեսական ցուցանիշներն ուսումնասիրելիս, ցավոք, տեսնում ենք, որ 2014-ը 2013-ից էլ վատ էր: Ինչպիսի՞ տարի կլինի 2015-ը: Երբ ուշադրություն ենք դարձնում համաշխարհային և տնտեսական զարգացումներին՝ ակնհայտ է դառնում, որ 2015-ը Թուրքիայի տնտեսության համար լինելու է թե՛ հնարավորության, թե՛ մարտահրավերների տարի:1. Նավթի գինը
Եթե 2015թ․ առկա է Թուրքիայի տնտեսական զարգացման հնարավորություն, ապա դա պայմանավորած է նավթի գնի անկումով: Քանի որ նավթի մեկ բարելի միջին գինը 70 դոլար է, իսկ Թուրքիան էներգակիրների առումով կախվածություն ունի արտաքին աշխարհից, պակասուրդը 6 մլրդ. դոլարով կնվազի: Նավթի ցածր գների պահպանումը, թեպետ չի ազդի երկրի ներսում նավթի գների փոփոխությանը, բայց մասնակիորեն կնվազեցնի արտադրական ծախսերը: Արտադրական ծախսերի նվազումը մի կողմից կնվազեցնի գնաճի ռիսկերը, մյուս կողմից՝ կխթանի ապրանքների արտահանման մրցակցությունը:
Սակայն նավթի գների անկումը տնտեսական զարգացման հետ մեկտեղ Թուրքիայի տնտեսության համար կունենա նաև բացասական ազդեցություն: Նավթ արտահանող երկրների եկամուտների նվազման պայմաններում մոտ 100 մլրդ. դոլար կապիտալի համաշխարհային ֆինանսական շուկայից դուրս գալը և օտար կապիտալի մուտքը կարող է բացասական նշանակություն ունենալ:
2. Ռուսաստանյան տնտեսական ճգնաժամը
2015թ. Թուրքիայի տնտեսության համար ամենամեծ սպառնալիքը կարող է լինել Ռուսաստանի տնտեսական ճգնաժամը:
Ռուսաստանի տնտեսական ճգնաժամը հիմնականում սպառնում է երեք ուղղությամբ՝ արտաքին առևտուր, սպասարկման ոլորտ և կապիտալի հոսք: Ռուսաստանյան տնտեսական ճգնաժամն ամենաշատը կազդի սննդի, միրգ-բանջարեղենի, տեքստիլ, ավտոմոբիլների արտադրության, շինարարության սեկտորի, ինչպես նաև մանրածախ առևտրի վրա: Այն բացասաբար կազդի նաև զբոսաշրջության ոլորտի վրա:
Չնայած ձեռնարկած բոլոր միջոցներին՝ 2015-ին Ռուսաստանում սպասվում է 5% անկում: Այդ անկումը Թուրքիայի վրա հետևյալ ազդեցությունը կունենա. համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամի պայմաններում 2009թ. Ռուսաստանը գրանցեց 7.8 տոկոս անկում, և Թուրքիայից Ռուսաստան արտահանման ծավալը նախորդ տարվա համեմատ կրճատվեց 50%-ով: Հաշվի առնելով այս հանգամանքը՝ արտահանումը 2015թ. մոտ 40%, այսինքն՝ 6 մլրդ. դոլարի չափով կնվազի:
Կարող ենք ասել, որ ռուսաստանյան տնտեսական ճգնաժամը բացասաբար է ազդելու Թուրքիայի բոլոր մակրոտնտեսական ցուցանիշների վրա:
3. ԱՄՆ-ի կենտրոնական բանկի տոկոսադրույքային քաղաքականությունը
Ակնհայտ է, որ գնալով բարձրանում է ԱՄՆ-ի կենտրոնական բանկի (FED) տոկոսադրույքի բարձրացման քաղաքականությունը, ինչը Թուրքիայի տնտեսության համար լինելու է երկրորդ ամենամեծ սպառնալիքը: ԱՄՆ-ի կենտրոնական բանկի կողմից տոկոսադրույքի բարձրացումը հանգեցնելու է Թուրքիայի ներսում օտար ներդրումների նվազման և արժույթի կուրսի ու տոկոսադրույքների բարձրացման:
4. Խորհրդարանական ընտրությունները և քաղաքական կայունությունը
2015թ․ խորհրդարանական ընտրությունների իրականացման համար անհրաժեշտ պետական ծախսերն էլ ավելի են մեծացնելու 2014թ. բյուջեի աճող դեֆիցիտը: Իսկ բյուջեի ճեղքվածի մեծացումը նշանակում է ավելի մեծ ռիսկեր ու բարձր գներ: Իսկ եթե խորհրդարանական ընտրություններում կառավարող «Արդարություն և զարգացում» կուսակցությունը չհասնի այն արդյունքին, որին ձգտում է, սրությամբ կզգացվեն տնտեսության փխրունությունն ու ռիսկերը:
5. Մերձավորարևելյան զարգացումները
Թուրքիայի հարավարևելյան սահմանին՝ Մերձավոր Արևելքի երկրներում, տեղի ունեցող չափազանց վտանգավոր ու ցավալի զարգացումները Թուրքիայի տնտեսության համար պարզապես անորոշության ու ռիսկի աղբյուր են: Մասնավորապես «Իրաքի և Շամի իսլամական պետության» հետ կապված հավանական զարգացումները տարածաշրջանը դարձնելու են ավելի վտանգավոր: Իսկ Մերձավոր Արևելքում՝ հատկապես Սիրիայում և Իրաքում, ընթացող իրադարձությունները շարունակելու են Թուրքիայի տնտեսության համար սպառնալիք լինել:
6. Եվրոպական կենտրոնական բանկի արժույթային քաղաքականությունը
ԱՄՆ-ի կենտրոնական բանկի տոկոսադրույքի աճի քաղաքականությունը կարող է խարխլել եվրոպական ֆինանսական համակարգը, իսկ ԵՄ-ում տեղի ունեցող այս զարգացումները Թուրքիայի համար կարող են մարտահրավեր դառնալ:
7. Թուրք-քրդական խաղաղության գործընթացը
Խորհրդարանական ընտրություններից առաջ և հետո խաղաղության գործընթացի անակնկալ զարգացումները Թուրքիայի տնտեսության համար կարող են սպառնալիք դառնալ:
8. Կառավարման ավտորիտարացումը
Հանրության տարբեր շերտերի նկատմամբ կիրառվող ճնշումները և դրանց շարունակումը 2015-ին մի կողմից արագորեն հեղինակազրկում են երկիրը՝ մեծացնելով անորոշությունը և ռիսկերը, մյուս կողմից՝ բացասական նշանակություն են ունենում ներդրումային մթնոլորտի վրա՝ ազդելով օտար և տեղական ներդրողների վրա:
Եզրակացություն
Գնահատելով բոլոր հնարավորություններն ու մարտահրավերները՝ կարելի է ասել, որ աճի, գործազրկության և բյուջեի հավասարակշռության առումով 2015-ը 2014-ից ավելի վատ տարի է լինելու: Նավթի գների անկումով պայմանավորված դեֆիցիտի նվազելու դրական ազդեցությունն անմիջապես կվերանա Ռուսաստանում խորացող տնտեսական ճգնաժամի պատճառով: Թուրքիան կընթանա տնտեսական ճգնաժամի ուղեկցությամբ՝ ներքին և արտաքին սպառնալիքներով հանդերձ:
Պատմություններ
