ՏՏ ոլորտի խնդիրը մասնագետների պակասն է, ոչ թե հարկային բեռը. ֆինանսների նախարար

Արշալույս Մղդեսյան

Հայաստանի ՏՏ ոլորտում առկա խնդիրները պայմանավորված են ոչ թե հարկային բեռով, այլ որակյալ մասնագետների պակասով։ Այս մասին դեկտեմբերի 25-ի տարեվերջյան ամփոփիչ ասուլիսին հայտարարեց ֆինանսների նախարար Վահե Հովհաննիսյանը՝ ի պատասխան ՍիվիլՆեթի հարցի, թե ինչու 2023-ին ֆինանսների նախարարության պնդմամբ շրջանառութունից հանվեց ՏՏ ոլորտի ընկերությունների համար հարկային արտոնություններ սահմանող տրամադրող օրենքի նախագիծը:

Նախարար Հովհաննիսյանը պնդեց, որ նախկինում մշակված օենքի նախագիծն ուղղակի հարկային արտոնություններ էր սահմանում ոլորտի ընկերությունների համար, որին դեմ էր և շարունակում է դեմ լինել ֆինանսների նախարարությունը. «Մենք չենք համարում, որ նման գործողություն իրականացնելը կնպաստեր Հայաստանում ՏՏ ոլորտի զարգացմանը: Դա նաև չէր նպաստի հասարակության մեջ արդար հարկման համակարգի պահպանմանը, քանի որ ստացվելու էր այնպես, որ բարձր եկամուտ ստացողներն ավելի փոքր հարկ էին վճարելու, քան ցածր եկամուտ ունեցողները»:

Կառավարության քննադատները հիշեցնում են, որ ՏՏ ոլորտին աջակցության մասին օրենքի նախագիծը, որով ի թիվս այլ արտոնությունների՝ սահմանվում էր ոլորտի ձեռնարկություններին եկամտահարկի 10%-ի հետ վերադարձ, դեռ 2023-ից շրջանառության մեջ էր, սակայն դուրս եկավ ֆինանսների նախարարության պնդմամբ: Այժմ աջակցության գործիքակազմով նոր օրենք է ընդունվել, բայց ՏՏ ոլորտը 2024-ը չավարտված՝ արդեն շուրջ 13% անկում է գրանցել։ Ըստ քննադատների՝ դա խանգարել է, որ կառավարությունը հասնի տնտեսական աճի նախատեսած 7% թիրախին: Այժմ 2024-ի տնտեսական աճը կառավարությունը կանխատեսում է 5,5%:

Նախարար Հովհաննիսյանի խոսքով, իրականացված ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ ՏՏ ոլորտում նկատվող որոշակի անկումը համաշխարհային միտում է և բնորոշ է ոչ միայն Հայաստանին: Ըստ նրա՝ չնայած Ռուսաստանից եկած մասնագետների որոշակի արտահոսքին, ոլորտում աշխատողների ընդհանուր թիվը մնում է կայուն՝ մոտ 30,000:

«ՏՏ ոլորտում աճի խոչընդոտը կրթությունն է»

Անդրադառնալով հարևան երկրների հետ մրցակցության հարցին, որտեղ հարկային զգալի արտոնություններ են առաջարկվում ՏՏ ընկերություններին և «ֆրիլանսերներին»՝ նախարարը նշեց. «Մենք մի փոքր այլ համակարգ ենք, այլ միջավայր, և պարտադիր չէ կրկնօրինակել ուրիշների քաղաքականությունը: Մենք ունենք զարգացած կլաստեր, ինչը հավելյալ արժեք է, իսկ այն երկրները, որոնք առաջարկում են զրոյին մոտ տոկոսադրույքներ, ոչինչ չունեն»: Փոխարենը, ըստ նրա, կառավարությունն առաջարկում է աջակցության նոր փաթեթ՝ ուղղված որակյալ մասնագետների պատրաստմանը. «Մենք հասկացել ենք, որ այս ոլորտում խոչընդոտը հարկը չէ, այլ կրթությունն է, որակյալ մասնագետների պակասը: Դրա համար ենք աջակցության փաթեթը ձևավորել այնպես, որ օգնենք ընկերություններին՝ իրենց աշխատակիցների կրթության վրա ավելի մատչելի ձևով ներդրումներ կատարել»:

Հովհաննիսյանը տեղեկացրեց, որ կառավարությունը հասցեագրել է Հայաստան տեղափոխվող և ՏՏ ոլորտում աշխատող միգրանտների հարկման հարցը, իսկ «ֆրիլանսերների» համար շրջանառության հարկի դրույքաչափն իջեցվել է 5%-ից 1%:

Նա ուշադրություն հրավիրեց այն հանգամանքի վրա, որ Հայաստանը, որպես միջազգային կառույցների անդամ, պարտավորություն ունի չստեղծել այնպիսի հարկային միջավայր, որը կխախտի ընդհանուր տրամաբանությունը: Հովհաննիսյանը հիշեցրեց, որ երկիրը վերջերս դուրս է եկել «մոխրագույն ցուցակից»՝ հատուկ տնտեսական գոտիներում և ՏՏ ոլորտում որոշ հարկային արտոնությունների վերացման շնորհիվ:

«Իհարկե, մենք կարող ենք բազմաթիվ արտոնություններ տալ, ուշադրություն չդարձնել միջազգային պրակտիկաներին, գործել բավականին ագրեսիվ և հայտնվել մոխրագույն ու սև ցուցակներում: Բայց չեմ կարծում, որ դա այն ճանապարհն է, որը մենք ուզում ենք ընտրել»,- ասաց ֆինանսների նախարարը:

Դեկտեմբերի սկզբին Ազգային ժողովն ընդունեց «Բարձր տեխնոլոգիաների ոլորտի պետական աջակցության մասին» օրենքը և դրա հետ կապված Հարկային օրենսգրքում փոփոխությունները, որոնք նախատեսում են տարեկան ավելի քան 80 մլն դոլարի աջակցություն ոլորտի ընկերություններին: Օրենսդրական փաթեթը նախատեսում է եկամտային հարկի, շահութահարկի և շրջանառության հարկի գծով արտոնություններ:

Նոր օրենքի շահառուներ են ոլորտի բոլոր դերակատարները՝ ներառյալ գերփոքր, միջին և խոշոր բիզնեսը, «ռելոկացված» ընկերությունները, դուստր ձեռնարկությունները, մասնաճյուղերը և այլ ստորաբաժանումները, ինչպես նաև ֆիզիկական անձինք:

Տե՛ս նաև՝ 200 մլրդ դրամի պակաս. ֆինանսների նախարարը նշեց բյուջեի թերակատարման պատճառները