Համաշխարհային բանկը ուժեղ աճ է կանխատեսում Հայաստանում, զգուշացնում խոցելիությունների մասին

Գեղեցիկ Ոսկանյան

Հայաստանի տնտեսությունը առաջիկա երեք տարիներինուժեղ աճի ուղու վրա է։ Սակայն յուրաքանչյուր 10 հայաստանցուց 4-ը շարունակում է աղքատության մեջ հայտնվելու վտանգից ընդամենը մեկ ցնցում հեռու մնալ, ասել է Հայաստանում Համաշխարհային բանկի գրասենյակի ղեկավար Ֆաբրիցիո Զարկոնեն։

Համաշխարհային բանկը ակնկալում է, որ Հայաստանի տնտեսությունը 2026 թվականին կաճի 5.6%-ով, 2027 թվականին կդանդաղի մինչև 5.3%, իսկ 2028 թվականին՝ մինչև 5.1%, ՍիվիլՆեթի՝ հոկտեմբերի 21-ին հրապարակված հարցազրույցում Զարկոնեն ասել է, որ հունիսին բանկը 2026 թվականի համար կանխատեսել էր 5.3% աճ։

«Կցանկանայի, որ շատ այլ երկրներ ունենային այս աճի տեմպը»,- ասել է Զարկոնեն։ Նա աստիճանական դանդաղումը մասամբ վերագրել է ներկայիս աշխարհաքաղաքական իրավիճակին։ Սակայն նա զգուշացրել է, որ միայն ՀՆԱ-ի ցուցանիշները չեն ցույց տալիս, թե ինչպես են ապրում սովորական հայաստանցիները։

«Աղքատությունը պետք է չափել»,- ասել է նա։

Աղքատությունը Երևանից դուրս

Զարկոնեն ասել է, որ աղքատությունը կենտրոնացած է մարզերում, հատկապես գյուղատնտեսության ոլորտում, որտեղ յուրաքանչյուր երեք մարդուց մեկը աղքատ է։

Նա հավելել է, որ յուրաքանչյուր 10 հայաստանցուց 4-ը ապրում է խոցելի պայմաններում։ Այս ընտանիքների համար հիվանդությունը կամ աշխատանքի կորուստը կարող են նշանակել անմիջապես կրկին աղքատության մեջ հայտնվել։

Համաշխարհային բանկը Հայաստանի վիճակագրական կոմիտեի հետ աշխատում է տնային տնտեսությունների համակցված հետազոտության վրա։ Այդ տվյալները բանկին հնարավորություն են տալիս համեմատել գյուղական և քաղաքային ընտանիքները, ինչպես նաև հետևել տղամարդկանց և կանանց միջև տարբերություններին։

Զարկոնեն նաև առանձնացրել է էներգետիկ աղքատության հարցը, որը չափում է, թե արդյոք ընտանիքները կարող են իրենց թույլ տալ բավարար ջեռուցում ձմռանը։ Նրա խոսքով՝ որոշ տարածքներում ստացված արդյունքները զարմանալի են եղել։

Համաշխարհային բանկի առաջիկա Աղքատության և հավասարության գնահատումը մանրամասն կուսումնասիրի էներգետիկայի, առողջապահության և կրթության ոլորտները։ Զարկոնեն ասել է, որ բանկը զեկույցը կհրապարակի քաղաքացիական հասարակության հետ։

Առողջապահական բարեփոխումը՝ որպես կարևոր հանգրվան

Զարկոնեն առանձնացրել է Հայաստանում համընդհանուր առողջապահական համակարգի բարեփոխումը, որին աջակցում է Համաշխարհային բանկը, որպես ընթացքի մեջ ամենակարևոր փոփոխություններից մեկը։

«Սա կարևոր հանգրվան է Հայաստանի համար»,- ասել է նա։ Նա բարեփոխումը բնութագրել է որպես այնպիսի փոփոխություն, որը կարող է օգնել երկրին անցնել միջինից բարձր եկամուտ ունեցող կարգավիճակից բարձր եկամուտ ունեցողի կարգավիճակի։ Բանկը հետևում է մարդկանց առողջապահության վրա գրպանից կատարվող ծախսերին՝ դրա ազդեցությունը չափելու համար։

Համաշխարհային բանկը նաև ֆինանսավորում է ենթակառուցվածքներ էլեկտրաէներգիայի և ջրի ոլորտներում։ Դրանք ներառում են ենթակայաններ և հաղորդման գծեր «Բարձրավոլտ էլեկտրացանցեր» ընկերության հետ, ինչպես նաև ջրային համակարգեր, որոնք բարելավում են ոռոգումը և տնային տնտեսությունների ջրամատակարարումը։

Մասնավոր ներդրումների ներգրավում

Զարկոնեն ասել է, որ Համաշխարհային բանկի խումբը օգնել է Հայաստանին մշակել ներդրումների մասին նոր օրենք՝ հնացած օրենսդրությունը փոխարինելու և օտարերկրյա ուղղակի ներդրումներ ներգրավելու համար։

Էներգետիկայի ոլորտում բանկի պետական հատվածի թևը նախապատրաստել է Masrik-1 արևային նախագիծը, իսկ հետո Միջազգային ֆինանսական կորպորացիան (IFC) ներգրավել է մասնավոր ներդրումներ։

IFC-ն նաև Ամերիաբանկի միջոցով փոքր բիզնեսներին տրամադրել է մոտ 200 միլիոն դոլարի վարկային գիծ, որի կեսը ուղղվել է կլիմայական ֆինանսավորմանը։ Այժմ բանկը փորձարկում է, թե ինչպես կարելի է նմանատիպ վարկերը հասանելի դարձնել նաև տնային տնտեսություններին՝ էներգաարդյունավետության, արևային վահանակների և, հնարավոր է, նաև մարտկոցային պահեստավորման համար։

Զարկոնեն նշել է, որ փոքր օրենսդրական փոփոխությունները, օրինակ՝ մարտկոցային պահեստավորման գնագոյացման կանոնները, կարող են բացել ճանապարհը էներգետիկ անցման մեջ ավելի մեծ մասնավոր ներդրումների համար։

Կենսաբազմազանությունը և տնտեսությունը

Հայաստանը հոկտեմբերի 19-ից 30-ը Երևանում հյուրընկալում է ՄԱԿ-ի կենսաբազմազանության COP17 համաժողովը։ Զարկոնեն պնդել է, որ բնության պաշտպանությունը պետք է դիտարկել որպես տնտեսական քաղաքականության մաս։

«Կենսաբազմազանությունը, հատկապես Հայաստանի նման երկրի համար, ինքնության հարց է, մշակութային ժառանգության հարց է։ Բայց մենք կսխալվենք, եթե դրան վերաբերվենք միայն այդպես»,- ասել է նա։

Որպես օրինակ նա նշել է գյուղատնտեսությունը։ Ավելի քիչ թունաքիմիկատների օգտագործումը կարող է աստիճանաբար վերականգնել հողը և բարձրացնել բերքատվությունը, որպեսզի ֆերմերները ստիպված չլինեն լքել հյուծված հողերը։

Համաժողովից նրա հիմնական ուղերձը ուղղված էր բիզնեսին։ Կառավարությունները, միջազգային վարկատուները և քաղաքացիական հասարակությունը կարող են օգնել, ասել է Զարկոնեն, բայց հարստությունն ու աշխատատեղերը ստեղծում է մասնավոր հատվածը։ Նա կոչ է արել թե՛ փոքր ընկերություններին, թե՛ խոշոր կորպորացիաներին իրենց ներդրումային որոշումների մեջ ներառել կենսաբազմազանության սկզբունքները։

Համաշխարհային բանկը ավելի քան երեք տասնամյակ եղել է Հայաստանի առանցքային զարգացման գործընկերներից մեկը։