Մարտունա՞կ, թե՞ պաշտպանունակ. ինչ կարող է փոխվել հայկական բանակի դոկտրինում

Գրիգորի Սահակյան

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը վերջերս խոսելով բանակի դերի վերաիմաստավորման մասին՝ հայտարարեց, որ հայկական բանակը «ՀՀ միջազգայնորեն ճանաչված ինքնիշխան տարածքից դուրս խնդիր չունի լուծելու», որ աշխատանքային խոսակցության մեջ «մարտունակ բանակ» հասկացությունը պետք է վերափոխել «պաշտպանունակ բանակի»։

Սա պարզապես եզրաբանության փոփոխություն չէ․ այն արտահայտում է խորքային փոփոխություններ բանակի դոկտրինում, կառուցվածքում և հոգեբանական պատրաստվածության համակարգում՝ հաշվի առնելով ժամանակակից մարտահրավերներն ու սահմանափակ ռեսուրսները։ Կարևոր է մինչև վերջ հասկանալ առաջարկվող փոփոխությունների էությունը, դրանց հետևանքներն ու հնարավոր ռիսկերը երկրի ազգային անվտանգության համար։

Վարչապետի համոզմամբ՝ այդ քայլը արտահայտում է իրատեսական մոտեցում․ բանակը պետք է կենտրոնանա ազգային տարածքի և քաղաքացիների պաշտպանության վրա՝ այլևս առանց ուժի արտաքին պրոյեկցիայի հավակնությունների։

Գրիգորի Սահակյանը

Եզրաբանական այս բառախաղի տակ թաքնված են ավելի խորը փոփոխություններ ռազմական դոկտրինում, զորքերի կառուցվածքում և նրանց հոգեբանական պատրաստման մեջ։ «Մարտունակությունը» ավանդաբար ենթադրում է նախաձեռնողականություն, հարձակողական գործողությունների կարողություն և ուժի ցուցադրում։ Իսկ «պաշտպանունակությունը» շեշտը դնում է կայունության, տարածքի պաշտպանության և զորքերի գոյատևման վրա։

Այս շեշտադրումների փոփոխությունը բերում է ռեսուրսների բաշխման նոր առաջնահերթությունների․ աճում են հակաօդային պաշտպանության, հետախուզության, լոգիստիկայի և ենթակառուցվածքների պաշտպանության դերերը, մինչդեռ նվազում է ուշադրությունը հարձակողական սպառազինությանը։ Սա տրամաբանական մոտեցում է՝ հաշվի առնելով սահմանափակ բյուջեն և այն իրողությունը, որ գլխավոր խնդիրը փաստացի առկա տարածքների պահպանումն է։

Այնուամենայնիվ, վտանգ կա, որ չափից ավելի պաշտպանական ուղղվածությունը կարող է հանգեցնել ճկունության կորստի։ Եթե անձնակազմի պատրաստությունը, մոբիլիզացիան և օպերատիվ մտածողությունը չհարմարեցվեն նոր պայմաններին, բանակը կարող է վերածվել ստատիկ պաշտպանության համակարգի՝ ցածր արձագանքունակությամբ։ Իսկ դա իրական մարտական իրավիճակում կարող է ճակատագրական լինել։

Ձևակերպումների ազդեցությունը ինստիտուցիոնալ մտածողության վրա

Պետք է նշել նաև եզրաբանության և ձևակերպումների կարևորությունը։ Աշխարհի երկրների մեծ մասում բանակային կառույցները կոչվում են պաշտպանության նախարարություն, ինչը ենթադրում է լայն շրջանակի խնդիրներ՝ սկսած մարտական պատրաստությունից մինչև անվտանգության ապահովում։ Մի բառի փոփոխությունը պաշտոնական փաստաթղթերում կամ ելույթներում կարող է սահմանափակել զինված ուժերի սպասելիքներն ու ներուժը։

Որևէ պետություն բացահայտ չի հայտարարում հարձակման մտադրությունների մասին․ նման հռետորաբանությունը և՛ սադրիչ է, և՛ հակաարդյունավետ։ Ռազմական դոկտրինները միշտ հավասարակշռում են զսպման և հակազդման կարողությունները։ Եթե շեշտը դրվի բացառապես «պաշտպանության» վրա, դա կարող է նվազեցնել պետական զսպման գործիքները և ավելացնել արտաքին ուժերից կախվածությունը։

Արդյունքում, առաջնորդների խոսքերը ձևավորում են անվտանգության ինստիտուտների մտածողությունն ու քաղաքականությունը։ Բանակի բարեփոխումը պահանջում է հստակություն եզրույթներում և գիտակցված մոտեցում յուրաքանչյուր բառի հետևանքների հանդեպ։ «Մարտունակությունը» ագրեսիա չէ․ այն վստահության, կարգապահության, պրոֆեսիոնալիզմի և բարոյական տոկունության երաշխիք է՝ որոնք էլ հենց պետության իրական պաշտպանունակության հիմքն են։

Գրիգորի Սահակյանը Արցախի պաշտպանության բանակի պահեստազորի գնդապետ է։