Ճապոնիան բարձրաձայնել է Թայվանի շուրջ իր կարմիր գծերի մասին. ինչ է դա նշանակում Պեկինի համար

Մալայզիայի համալսարանի հետազոտող Քոլինս Չոնգ Յու Քիթը Eurasiareview.com կայքում վերլուծում է Թայվանի շուրջ զարգացումները և Ճապոնիայի դիրքորոշման խստացումը։

Վերջին շրջանում Թայվանի շուրջ սրվող չինա-ճապոնական լարվածությունը և Թայվանի պաշտպանության մասին Ճապոնիայի վարչապետ Սանաե Տակաիչիի հայտարարությունները արտացոլում են այն խորքային ուժային դիմակայությունը, որը միշտ գոյություն է ունեցել, սակայն մինչ այժմ կառավարելի է եղել ընդունված նորմերի շրջանակում։ Այս անգամ պատասխանատվությունը կանգ է առնում Տակաիչիի վրա։ Նա արեց այն, ինչ մինչ այժմ Ճապոնիայի  որևէ առաջնորդ բավարար համարձակություն չէր ունեցել անելու՝ հրապարակայնորեն հայտարարել, որ Ճապոնիայի սեփական անվտանգությունն ու ազգային գոյատևումը անբաժանելի են Թայվանի ճակատագրից։

Դրանով նա պարզապես բարձրաձայնեց ռազմավարական մի ճշմարտություն, որը վաղուց շշուկով է փոխանցվել և լայնորեն ընկալվել, բայց հազվադեպ է հնչել հրապարակայնորեն Տոկիոյում, Վաշինգտոնում կամ նույնիսկ Թայպեյում, քանզի մտավախություն է եղել, որ դրանով կխախտվի լռելյայն պայմանավորվածությունների այն նուրբ համակարգը, որը պահպանել է ստատուս քվոն։ Ճապոնիայի համար Թայվանի հարցը հեռավոր աշխարհաքաղաքական շախմատային խաղ չէ կամ անուղղակի մասնակցության խնդիր։ Այն ուղղակի, կենսական և անհետաձգելի ազգային անվտանգության սպառնալիք է։

Չինաստանի հնարավոր որևէ ապագա հարձակում Թայվանի վրա անխուսափելիորեն կազդի Ճապոնիայի անվտանգության և գոյատևման վրա և նրան կներքաշի հակամարտության մեջ։ Սա քաղաքական հռետորաբանություն չէ, այլ կոշտ ռազմական իրողություն։ Վերջին տարիներին Չինաստանի կողմից Թայվանի շուրջ իրականացվող շրջափակումներն ու զորավարժությունները արդեն իսկ ազդեցություն են ունեցել Ճապոնիայի վրա՝ առաջացնելով տնտեսական, առևտրային և ինքնիշխանության հետ կապված խնդիրներ, իսկ ապագայում ցանկացած լիամասշտաբ ներխուժում կստեղծի անմիջական սպառնալիք Ճապոնիայի համար։ Պատճառն այն է, որ Չինաստանի հարվածը Թայվանին չի սահմանափակվի միայն նեղուցով՝ ոչ սկզբնական, ոչ էլ միջանկյալ փուլերում։ Եթե Չինաստանը լիակատար հարձակում ձեռնարկի Թայվանի վրա, Վաշինգտոնի կողմից ձեռնարկվող անխուսափելի կանխարգելիչ և զսպման քայլերը կհանգեցնեն Պեկինի նույնքան արագ արձագանքին, և Ճապոնիան բնականորեն կհայտնվի զսպման և կանխարգելիչ հարվածների առաջնային թիրախների շարքում։

Թայվանին ամենամոտ ճապոնական կղզին՝ Յոնագունին, ընդամենը մոտ 110 կմ հեռավորության վրա է։ Սա նշանակում է, որ Թայվանի ցանկացած շրջափակում բառացիորեն շրջափակում և սպառնալիք է նաև Ճապոնիայի սեփական ծովային իրավունքների համար։ Եթե Չինաստանը ուժով ներխուժի Թայվան, Թայվանը չի լինի միակ տուժողը․ Ճապոնիան անմիջական բախման ուղեծրում է։

Ճապոնիայում տեղակայված ԱՄՆ ուժերը կենսական նշանակություն ունեն Վաշինգտոնի ցանկացած արձագանքի համար և վճռորոշ դեր են խաղում Պեկինի առաջին հարվածների կործանարար ազդեցությունը Թայվանի վրա չեզոքացնելու հարցում։ Պեկինը դա գիտի։

Հենց այդ պատճառով Չինաստանի ռազմական դոկտրինը առաջնահերթություն է տալիս «ճապոնական գործոնին»․ Թայվանի նկատմամբ ցանկացած հաջող ռազմական գործողություն ենթադրում է Ճապոնիայի ռազմական ներգրավվածության չեզոքացում և Ճապոնիայում գտնվող ամերիկյան ռազմաբազաների թիրախավորում։ Հետևաբար, ցանկացած սցենարում Ճապոնիան անխուսափելիորեն կներքաշվի պատերազմում, և սա վաղուց ի վեր իրատեսական ճշմարտություն է, որը քչերն են համարձակվել բարձրաձայնել հրապարակայնորեն։ Եվ ահա Ճապոնիայի վարչապետը դա անում է։

Տակաիչիի հայտարարությունը միաժամանակ և՛ ռազմավարականորեն հաշվարկված է, և՛ արդյունավետ քայլ՝ Պեկինին փակուղի մտցնելու համար։ Թայվանի շուրջ հնարավոր սցենարի դեպքում Ճապոնիայի հավանական արձագանքը հրապարակայնորեն հնչեցնելով՝ նա Պեկինին անհարմար դրության մեջ է դնում։

Չինաստանի կողմից որևէ ագրեսիվ հակազդեցություն նրան կդարձնի որպես սադրիչ կողմ, ինչի վկայությունն արդեն Օկինավայի մերձակայքում ճապոնական ինքնաթիռների ռադարային կողպման մեխանիզմի կիրառումն է  է։ Այս քայլը նաև բացահայտում է Չինաստանի նարատիվի փխրունությունը։ Պեկինը նախընտրում է, որ անորոշությունը պահպանվի, մինչդեռ Տակաիչին վերացրեց այդ անորոշությունը և այն փոխարինեց հստակ ու պարզ ուղղությամբ։

Տակաիչիի քայլը նաև Վաշինգտոնին է մղում ավելի մեծ հստակության՝ ստեղծելով հավելյալ ճնշում՝ ավելացնելու աջակցությունը և վերանայելու Թայվանի հարցում իր իսկ «ռազմավարական անորոշության» հայեցակարգը։ Տասնամյակներ շարունակ այս մոտեցումը կիրառվել է և՛ Թայվանին, և՛ Չինաստանին զսպելու համար, սակայն Տակաիչիի նոր դիրքավորումն ու պատրաստակամությունը լրացուցիչ ճնշում են ստեղծել Վաշինգտոնի վրա՝ ընդունելու, որ անորոշությունն այլևս արդյունավետ չէ այն ժամանակաշրջանում, երբ չինական հրթիռները կարող են Տոկիոյին հասնել րոպեների ընթացքում։

Ճապոնիայում հանրային աջակցությունը աճում է՝ հօգուտ ավելի վճռական և ոչ ներողամիտ դիրքորոշման։ Սա արտացոլում է ազգային գիտակցության աճը, որ լռությունը վտանգ է բերում, մինչդեռ հստակությունը զսպում է այն։

Առաջիկայում կողմերից ոչ մեկը չի նահանջի։ Տակաիչին անզիջում է լինելու Ճապոնիայի շահերը պաշտպանելիս, իսկ Պեկինը ստիպված կլինի ուժեղ արձագանք ցույց տալ՝ ներքին դժգոհությունն ու ազգայնական զգացումները հանգստացնելու համար։ Այնուամենայնիվ, այս իրավիճակում Պեկինը շատ բան ունի կորցնելու, իսկ Տոկիոն՝ ամեն ինչ շահելու, քանի որ Պեկինը ստիպված է տարածաշրջանում խաղալ Տակաիչիի կողմից վաղ փուլում վարպետորեն հաստատված ուժային հավասարակշռության կանոններով։

Նույնիսկ առանց միջուկային զենքի՝ Ճապոնիայի ռազմական դիրքավորումը խորհրդանշական չէ, այլ՝ հզոր։ Ինքնապաշտպանության ուժերի զինանոցում առկա է աշխարհի ամենաառաջադեմ հակահրթիռային համակարգերից մեկը, արագ ընդլայնվող F-35 կործանիչների պարկ, համաշխարհային մակարդակի ծովային պարեկային կարողություններ և առաջիկա տարիներին՝ հեռահար հարվածային ունակությունները։

Ճապոնիան այս տարածաշրջանում երկրորդական դերակատար չի լինելու․ այն լինելու է առաջնագծի խաղացող՝ զսպման զգալի կարողություններով։ Թեև ներկայում Ճապոնիան չունի միջուկային զենք, Վաշինգտոնը առաջնագծում է և հանձնառու է ընդլայնված միջուկային զսպման քաղաքականությանը՝ Ճապոնիայի պաշտպանությունն ապահովելու համար։ Այս ամենը լիովին բավարար է Պեկինի հաշվարկներում վախի գործոն ստեղծելու համար՝ պայմանական առումով ուժեղ, տեխնոլոգիական առումով անգերազանցելի և ԱՄՆ-ի միջուկային «հովանոցի» տակ գտնվող երկիր։

Սա Տոկիոյին տալիս է էական առավելություն՝ ունենալու վստահելի զսպում առանց սեփական միջուկային զինանոցի անհրաժեշտության։

Պեկինի հոգեբանական պատերազմը

Գիտակցելով սեփական խոցելիությունները՝ Պեկինը դեռ վաղ փուլում տեղեկատվական գրոհ կազմակերպեց՝ Ճապոնիային ներկայացնելով որպես «վտանգավոր», «սադրիչ» և «անկանխատեսելի» կողմ՝ դասական հոգեբանական պատերազմի մեկնարկով։ Սակայն տարածաշրջանային դերակատարները այդ նարատիվը չընդունեցին և հասկացան տարածաշրջանային ուժային հավասարակշռության գործնական ամբողջ ճշմարտությունը։

Իրականությունն այն է, որ եթե Թայվանն ընկնի, Ճապոնիայի անվտանգության ճարտարապետությունն ու զսպման համակարգը կփլուզվեն նույն գծով։ Առաջին կղզեշղթան կքանդվի, և Պեկինը նոր բացվածք կստանա դեպի հյուսիս՝ Օկինավայի և Կյուշուի ուղղությամբ։

Տակաիչին դա գիտակցում է, այդ իսկ պատճառով բարձրաձայնեց այն, ինչ տարածաշրջանային ռազմավարները վաղուց են հասկացել․ Ճապոնիան պարզապես այլընտրանք չունի, քան գործել, եթե անգամ դա հարուցի Պեկինի դժգոհությունը։

Սա միաժամանակ հստակության և զսպման ազդակ է, և երկար տարիներից հետո առաջին անգամ հենց Ճապոնիան է, ոչ թե Չինաստանը, որ ձևավորում է Ասիայում ապագա անվտանգության խաղադրույքների նարատիվը։

Կոշտ ուժի զսպման ավելացմամբ անվտանգ խաղադրույքները միշտ ապահովված են։ Տոկիոն, Յոնագունի կղզում միջին հեռահարության «երկիր–օդ» հրթիռների տեղակայման ծրագրերի մասին հայտնելով, կարող է վերահսկել Թայվանի նեղուցի շուրջ օդային տարածքը և ստեղծել առաջնագծի զսպում՝ Թայվանի ուղղությունից եկող ցանկացած թշնամական ուժի դեմ՝ ձևավորելով պաշտպանության առաջին գիծը։

Հակամարտության առաջին փուլում Յոնագունիի երկինքը կլինի այն տարածքը, ուր առաջինը կթափանցեն չինական օդուժն ու հրթիռային ուժերը՝ նպատակ ունենալով չեզոքացնել Օկինավայում գտնվող ԱՄՆ ռազմաբազաները։ Այստեղ Type-03 Chu-SAM համակարգերի և համապատասխան վերահսկման միջոցների տեղակայումը ուժեղացնում է Ճապոնիայի կարողությունը՝ վաղ փուլում որսալու հարձակումները և ճգնաժամի առաջին պահերին Չինաստանին զրկելու անվիճարկելի օդային գերազանցությունից։ Սա փակում է այն բացը, որի դեպքում Ճապոնիայի ամբողջ հարավարևմտյան թևը կմնար բաց ու խոցելի։

Հետևաբար այս տեղակայումը ռազմավարական հաջող քայլ է, որը բարձրացնում է չինական ռազմական գործողության գինը՝ պահպանելով Ճապոնիայի տարածքային ամբողջականությունը և հանգստացնող ուղերձ հղելով տարածաշրջանին։ Ճապոնիայի դերը որպես տարածաշրջանում զսպող գործոն ամենակարևոր բաղադրիչներից է․ վերլուծություններն ու ռազմախաղերը հետևողականորեն ցույց են տալիս, որ առանց Ճապոնիայի աջակցության՝ Թայվանի պաշտպանությունը էապես ավելի դժվար է։

Առանց Ճապոնիայում տեղակայված ռազմաբազաների հասանելիության՝ ԱՄՆ կործանիչների գործառնական կարողությունները խիստ սահմանափակ են։ Ներխուժման սցենարների մեծ մասում ԱՄՆ–Թայվան–Ճապոնիա կոալիցիան հաղթանակ է տարել Չինաստանի նկատմամբ, սակայն Ճապոնիայի ներգրավվածությունն է եղել հաղթանակն ու պարտությունը բաժանող առանցքային տարբերությունը։ Պեկինը դա լավ գիտակցում է, և հենց սա էլ մասամբ բացատրում է Տակաիչիի դիրքորոշման ու հայտարարությունների նկատմամբ նրա կտրուկ և ուժային արձագանքները։

Առանց Ճապոնիայի օդանավակայանների՝ ԱՄՆ-ի՝ իր կործանիչներն ու հարվածային ինքնաթիռները արագ կենտրոնացնելու հնարավորությունը լրջորեն կսահմանափակվի, ինչը Չինաստանին թույլ կտա իր հրթիռային և օդային ուժերի ամբողջ կենտրոնացումը ուղղել բացառապես Թայվանի և ծովում առկա ամերիկյան ուժերի դեմ։

Եթե Ճապոնիան դուրս մնա հակամարտությունից, Չինաստանը զգալիորեն ավելի մեծ հնարավորություն կունենա վերջնականապես գրավելու Թայվանը, եթե անգամ Թայվանը դիմադրի առավելագույն ուժով։