«Ճակատաբաց» փոտքասթ-հաղորդաշարի 8-րդ դրուագին հիւրն է Վիգէն Չըթըրեանը՝ Ժնեւի համալսարանի միջազգային յարաբերութիւններու դասախօս, լրագրող եւ հեղինակ՝ մասնագիտացած Կովկասի հակամարտութիւններուն մէջ։
Երեւանի սրտին մէջ, Ռուբէնն ու Պետոն կը հիւրընկալեն Վիգէնը, որ հետեւած է Արցախեան հակամարտութեան ամբողջ ընթացքը։ Զրոյցը կը կեդրոնանայ 2020-ի 44-օրեայ պատերազմին, պարտութեան եւ Արցախի հայաթափումին շուրջ։ Հիւրը կը խօսի իր գիրքերուն մասին՝ որոնք նուիրուած են Հայոց Ցեղասպանութեան եւ Արցախի պատերազմին ու յետպատերազմեան շրջանին (անգլերէն եւ հայերէն լեզուներով)։ Միաժամանակ կը քննարկուին Գալուստ Կիւլպէնկեան հիմնարկութեան հայկական համայնքներու բաժանմունքի նոր նախաձեռնութիւնը՝ «Սփիւռքի հայեացքներ»-ը (Diasporan Perspectives), ինչպէս նաեւ սփիւռքի եւ հայրենիքի փոխյարաբերութիւնները յետպատերազմեան այսօրուան իրականութեան մէջ։
Հիմնական կէտեր՝
Անձնական ուղի եւ արցախեան յուշեր. Չըթըրեանը Լիբանան ծնած է եւ մեծցած՝ քաղաքացիական պատերազմի տարիներուն։ Ուսանած է կենսաբանութիւն եւ անգլերէն գրականութիւն, աշխատած է որպէս թարգմանիչ ու լրագրող։ 1992-ին առաջին անգամ այցելած է Հայաստան եւ Արցախ, ապա տարիներ շարունակ լայնածաւալ հետազօտութիւններ կատարած է Կովկասի եւ Կեդրոնական Ասիոյ պատերազմներուն եւ հակամարտութիւններուն վրայ։ Այս փորձառութիւնները ձեւաւորած են անոր վերլուծական մօտեցումը՝ պատերազմները դիտելով ոչ միայն հայկական, այլեւ յետ-Խորհրդային եւ տարածաշրջանային ու միջազգային պարունակի մէջ։
2020-ի 44-օրեայ պատերազմը եւ Արցախի հայաթափումը. Խորքային վերլուծութիւն 2020-ի պատերազմի պատճառներուն, ընթացքին եւ հետեւանքներուն մասին։ Քննարկում՝ ռազմական արդիւնաբերութեան առաւելութիւններուն, դիւանագիտական ձախողումներուն, հայկական ռազմավարական սխալներուն շուրջ։ Զրոյցը ընդլայնուեցաւ պարտութեան, Արցախի հայաթափման եւ 2023-ին տեղի ունեցած ամբողջական կորուստին շուրջ։
Գրական եւ գիտական աշխատանքներ. Չըթըրեանը խմբագրած է «The 44-Day War: Armenia, Azerbaijan, and the Struggle for Nagorno-Karabakh» գիրքը, որ կը ներառէ բազմաթիւ փորձագէտներու յօդուածներ եւ կը վերլուծէ պատերազմի պատճառները, ընթացքը եւ հետեւանքները։ Ան նաեւ մասնակցութիւն ունեցած է «Defeat: Documenting the Karabagh War of 2020» հատորի հրատարակման։ Գիրքերը կը փորձեն իրականութիւնը վերածել վերլուծական եւ փաստավաւերագրական նիւթի՝ հասկնալու թէ ինչպէ՞ս հասանք այս արդիւնքին։
Սփիւռքեան նոր նախաձեռնութիւններ. Վիգէն կը խօսի Գալուստ Կիւլպէնկեան հիմնարկի «Սփիւռքի հայեացքներ» նախագիծի իր մասնակցութեան մասին, որ կը փորձէ սփիւռքի տեսանկիւնէն վերանայիլ հայկական հարցերը եւ նպաստել նոր մտածելակերպի մը ձեւաւորմանը։ Շեշտուած է սփիւռքի դերը՝ ոչ միայն որպէս աջակցող կառոյց, այլեւ որպէս քննադատական եւ ստեղծագործական ոյժ։
Յետպատերազմեան իրականութիւն եւ մարտահրաւէրներ. Պարտութեան եւ Արցախի հայաթափման հետեւանքները հայկական հասարակութեան, ինքնութեան եւ սփիւռք-հայրենիք յարաբերութիւններուն վրայ։ Վիգէնը կը շեշտէ, որ ցաւերը պէտք է վերածուին աշխատանքի, վաւերագրական նիւթի եւ ոյժի աղբիւրի՝ ոչ թէ միայն հայկական, այլեւ համամարդկային մակարդակով։ Կը քննարկուի, թէ ինչպէ՞ս պէտք է աշխատիլ բաց վէրքերու վրայ, կառուցել կամուրջներ այլ ժողովուրդներու հետ եւ պատասխանատուութիւն ստանձնել ապագայի հանդէպ։
Այս դրուագը կը բացայայտէ 2020-ի պատերազմի եւ Արցախի հայաթափման խորքային վերլուծութիւնը՝ համադրելով անձնական փորձառութիւնը, գիտական վերլուծութիւնը եւ սփիւռքի նոր հայեացքները։ Վիգէն Չըթըրեան կը շեշտէ պատմութեան դասերը եւ հայկական աշխարհի ապագային վերաբերող հարցերը։
00:00 Կազմաւորման տարիներ եւ հետաքրքրութիւններ
05:31 Պատերազմի անցեալն ու ապագան եւ գրական փորձեր
07:21 «Բաց վէրքեր»
09:32 Ցաւի հանդէպ համամարդկային մօտեցում
26:47 Քաղաքական յանձնաժողով եւ փակ զեկոյց
28:32 «Սփիռքեան Հեռանկարներ», նպատակներ
34:39 Սփիւռքը ինքն իր եւ Հայաստանի հանդէպ ռազմավարութիւն ունի՞
42:00 - աւարտ
