Արեւմտահայերէնի կենսունակութիւնը եւ անպետականութիւնը. «Ճակատաբաց»՝ Դալար Շահինեանին հետ

«Ճակատաբաց» փոտքասթ-հաղորդաշարի 9-րդ դրուագին հիւրն է Դալար Շահինեանը՝ Քալիֆորնիոյ Ըրվայն համալսարանի (UC Irvine) Հայագիտական ամպիոնի եւ համեմատական գրականութեան դասախօս, ինչպէս նաեւ «Stateless: The Politics of the Armenian Language in Exile» գիրքին հեղինակը։

Երեւանի սրտին մէջ, Ռուբէնն ու Պետոն կը հիւրընկալեն Դալարը, որ 12 տարուան բացակայութենէ ետք կրկին այցելած է Հայաստան։ Այս ջերմ եւ բովանդակալից զրոյցը կը ծաւալի Հայաստանի մէջ արեւմտահայերէնի ներկայութեան, «ան/պետական/ազուրկ» (stateless) լեզուի եւ սփիւռքեան ինքնութեան հասկացողութեան, լեզուի պահպանման հայեցակարգէն դէպի լեզուական կենսունակութիւն ու ստեղծագործում անցնելու, ինչպէս նաեւ ամերիկեան համալսարանական միջավայրէն ներս հայերէնի դասաւանդման փորձառութեանց շուրջ։

Հիմնական կէտեր՝

. Վերադարձ Հայաստան. Հանդիպած փոփոխութիւնները, Երեւանի փողոցներուն ու ճաշարաններուն մէջ արեւմտահայերէնի աշխոյժ հնչիւնները, Սուրիոյ պատերազմէն ետք ստեղծուած լեզուական ու խոհանոցային նոր միջավայրը, եւ մանկութեան ընկերներու վերամիաւորումը։

. Stateless հասկացողութիւնը եւ Սփիւռքի պատմութիւնը. եզրոյթի թարգմանութեան մարտահրաւէրները (անպետական, հայրենազուրկ, պետականազուրկ)։ Խաչիկ Թէօլէօլեանի «stateless power» յղացքը եւ յետ-Եղեռնեան սփիւռքեան կառոյցներու ձեւաւորումը։

. Լեզուի պահպանումէն դէպի կենդանի եւ ստեղծագործ լեզու.UNESCO-ի կողմէ արեւմտահայերէնը վտանգուած լեզու հռչակելէն 15 տարի ետք տեղի ունեցած մտայնութեան փոփոխութիւնը. լեզուն ոչ թէ լոկ պահպանման ենթակայ թանգարանային նիւթ է, այլ ապրող, ստեղծագործական եւ հաղորդակցական միջոց։

. «Ֆէթիշացման» (fetishization) վտանգը եւ Հայաստանի դերը. լեզուն սոսկ «մաքրամոլութեամբ» կամ ինքնանպատակ պահպանելու եւ զայն ազատօրէն գործածելու միջեւ տարբերութիւնը։ Հայաստանի մէջ բարդոյթներէ զերծ արեւմտահայերէն խօսելու եւ երեխաներու բնական լեզուամտածողութեան զարգացման փորձառութիւնը։

. Արեւմտահայերէնի դասաւանդումը համալսարանէն ներս. տարբեր ճանապարհներէ եկած ուսանողներու (հայերէն չգիտցողներ, heritage speakers, եւ հայկական դպրոցի շրջանաւարտներ) ներգրաւումը, արեւելահայերէնի եւ արեւմտահայերէնի տարբերակներու համադրումն ու սփիւռքի լեզուական-մշակութային խճանկարը։

. Արեւմտահայերէնի ապագան. յառաջիկայ 20-30 տարիներու հեռանկարները, համացանցային-առցանց մշակոյթի մէջ լեզուի փոխանցումը, արեւելահայերէնի եւ արեւմտահայերէնի փոխազդեցութեան անհրաժեշտութիւնն ու գրական լեզուի մշակման կարեւորութիւնը։

Այս դրուագին ընթացքին զրուցեցինք արեւմտահայերէնի ներկայի ու ապագայի, սփիւռքի ու Հայաստանի փոխյարաբերութեան եւ լեզուական ինքնութեան բազմաշերտ դրսեւորումներուն մասին։