Շուկայական անոմալիա. հայկական որոշ բանկերի պարտատոմսեր ավելի ցածր եկամտաբերություն ունեն, քան պետականները

Հայկական որոշ բանկերի պարտատոմսեր շրջանառվում են նույն մարման ժամկետով պետական պարտատոմսերից ավելի ցածր եկամտաբերությամբ։ Սա Հայաստանի կապիտալի շուկայում գնագոյացման անսովոր երևույթ է, որը կարող է վկայել շուկայի ենթակառուցվածքային սահմանափակումների մասին, ասված է երևանյան KK Partners ընկերության նոր հետազոտությունում։

KK Partners-ի կայքում հրապարակված վերլուծության համաձայն՝ ԱՄՆ դոլարով արտահայտված հայկական որոշ բանկային պարտատոմսերի և համադրելի պետական եվրոպարտատոմսերի եկամտաբերությունների տարբերությունը հասնում է մինչև 134 բազիսային կետի։

KK Partners-ը Երևանում գործող հետազոտական ընկերություն է, որը ռազմավարական վերլուծությունն ու տվյալների մշակումը համադրում է բարդ շուկաների և բարձր կարևորության որոշումների վերաբերյալ խորհրդատվության համար։ Հետազոտության հեղինակներն են ընկերության հիմնադիր և կառավարիչ տնօրեն Եղիշե Քերոբյանը և տվյալագետ Արաքսյա Նիկողոսյանը։

Պարտատոմսերի եկամտաբերությունը սովորաբար հակառակ ուղղությամբ է շարժվում դրանց գնին։ Պետական պարտատոմսերի եկամտաբերությունը տվյալ երկրի շուկայի հիմնական հենանիշն է, և կորպորատիվ կամ բանկային պարտատոմսերը սովորաբար պետք է առաջարկեն ավելի բարձր եկամտաբերություն՝ լրացուցիչ վարկային ռիսկը փոխհատուցելու համար։

Սակայն KK Partners-ը Հայաստանի պարտատոմսերի շուկայի որոշ հատվածներում հակառակ պատկերն է արձանագրել։

2029-ի սեպտեմբերին մարվող Հայաստանի պետական եվրոպարտատոմսը, ըստ հետազոտության մեջ ներկայացված տվյալների, ունեցել է մոտ 5.31% միջին եկամտաբերություն։ Միևնույն ժամանակ Ինեկոբանկի՝ 2029-ի ապրիլին մարվող պարտատոմսի եկամտաբերությունը կազմել է 4.88%, իսկ համադրելի Հայէկոնոմբանկի, Կոնվերս Բանկի և ԱԿԲԱ Բանկի պարտատոմսերի եկամտաբերությունը՝ 4.97%-ից 5.26%։

Տարբերությունն ավելի մեծ է եղել երկարաժամկետ պարտատոմսերի դեպքում։ 2031-ի փետրվարին մարվող Հայաստանի պետական եվրոպարտատոմսի միջին եկամտաբերությունը կազմել է մոտ 5.85%, մինչդեռ ԱԿԲԱ Բանկի՝ 2030-ի օգոստոսին մարվող պարտատոմսինը՝ 4.51%։ Տարբերությունը կազմում է 134 բազիսային կետ։

ԱԿԲԱ Բանկի՝ 2031-ի հունվարին մարվող մեկ այլ թողարկման եկամտաբերությունը կազմել է 5.12%, իսկ Ամերիաբանկի՝ 2031-ի ապրիլին մարվող պարտատոմսինը՝ 5.43%։

Տվյալները հիմնված են Հայաստանի ֆոնդային բորսայում (AMX) սեպտեմբերի 2-ի դրությամբ գրանցված միջին եկամտաբերությունների վրա։

Հայկական պարտատոմսերը՝ համեմատած գլոբալ բանկերի հետ

KK Partners-ը հայկական բանկերի պարտատոմսերը համեմատել է նաև ԱՄՆ և Եվրոպայի խոշոր բանկերի թողարկած պարտատոմսերի հետ։

ԱՄՆ դոլարով պարտատոմսերի գրաֆիկը, որը ներառում է հայկական բանկերի 67 և ԱՄՆ խոշոր բանկերի 60 թողարկում, ցույց է տալիս, որ հայկական պարտատոմսերի եկամտաբերությունները շատ ավելի մեծ ցրվածություն ունեն։ Ամերիկյան բանկերի պարտատոմսերը շատ ավելի համաչափ են տեղակայված իրենց եկամտաբերության կորի շուրջ։

Հետազոտության հեղինակների կարծիքով՝ դա կարող է ցույց տալ, որ հայկական շուկայում առանձին թողարկումների գնագոյացումը միշտ չէ, որ հետևում է միասնական տրամաբանության։

Ամենացայտուն օրինակներից կրկին ԱԿԲԱ Բանկի՝ 2030-ի օգոստոսին մարվող պարտատոմսն է՝ 4.51% եկամտաբերությամբ։ Մոտ չորս տարվա մարման ժամկետով JPMorgan-ի, Bank of America-ի և Morgan Stanley-ի պարտատոմսերի եկամտաբերությունը, ըստ հետազոտության, կազմել է մոտ 4.95%-5.13%։

Տարբերությունն ավելի արտահայտիչ է եվրոյով պարտատոմսերի հատվածում։ Հետազոտության գրաֆիկում հայկական բանկերի եկամտաբերության կորը մոտ մեկից երկու տարվա մարման ժամկետով պարտատոմսերի դեպքում գտնվում է Եվրոզոնայի խոշոր բանկերի կորից ցածր։

BNP Paribas-ի, Deutsche Bank-ի և Societe Generale-ի մեկից երկու տարի մարման ժամկետով եվրոյով պարտատոմսերի միջին եկամտաբերությունը կազմել է մոտ 2.90%-3.30%։ Նույն ժամանակահատվածում Ամերիաբանկի, Արմսվիսբանկի և Ինեկոբանկի եվրոյով պարտատոմսերի եկամտաբերությունը եղել է 2.05%-3.00%։ Առանձին դեպքերում տարբերությունը գերազանցել է 80-90 բազիսային կետը։

Միջազգային համեմատության համար օգտագործվել են Interactive Brokers-ի և Հայաստանի ֆոնդային բորսայի տվյալները։

Հետազոտությունը հիմնականում կենտրոնանում է պարտատոմսերի մարման ժամկետների և շուկայական եկամտաբերությունների վրա։ Այն առանձին պարտատոմսերի մակարդակով մանրամասն չի համեմատում գնագոյացման վրա ազդող այլ գործոններ, այդ թվում՝ իրացվելիությունը, պարտքի առաջնահերթությունը, գրավի առկայությունը, հարկային ռեժիմը կամ պայմանագրային առանձնահատկությունները։

KK Partners-ը մատնանշում է արբիտրաժային մեխանիզմների պակասը

Քերոբյանն ու Նիկողոսյանը կարծում են, որ նման գնային տարբերությունների երկար պահպանվելը կապված է նաև այն գործիքների սահմանափակության հետ, որոնց միջոցով ներդրողները կարող են օգտվել գնային անհամապատասխանություններից և դրանով նպաստել դրանց վերացմանը։

Զարգացած շուկաներում նման տարբերությունները կարող են գրավել արբիտրաժորդներին, որոնք գնում են համեմատաբար թերագնահատված ակտիվը և միաժամանակ կարճ վաճառք իրականացնում գերագնահատված ակտիվի նկատմամբ։ Այդ գործընթացը սովորաբար նպաստում է գների վերադարձին դրանց հարաբերական ռիսկերին ավելի համապատասխան մակարդակների։

Հեղինակների պնդմամբ՝ Հայաստանի շուկայում լայնորեն հասանելի չեն կարճ վաճառքի և ածանցյալ գործիքները, որոնք կարող էին կատարել այդ գործառույթը։ Արդյունքում գնագոյացման անոմալիաները կարող են պահպանվել ամիսներով՝ առանց արագ ինքնաշտկվելու։

Հետազոտության հեղինակներն այս երևույթն անվանում են «անվճար ճաշ Երևանում» և այն համարում Հայաստանի կապիտալի շուկայի ենթակառուցվածքի հետագա զարգացման՝ կարճ վաճառքի, ածանցյալ գործիքների և ավելի լայն արբիտրաժային մեխանիզմների ներդրման օգտին փաստարկ։

KK Partners-ի ամբողջական հետազոտությունը՝ մեթոդաբանությամբ և գրաֆիկներով, հասանելի է այստեղ՝ «Անվճար ճաշ Երևանում. Հայաստանի պարտատոմսերի շուկայի արբիտրաժային անոմալիան»։