Վաշինգտոնի մեկուսացման քաղաքականությունը ուժեղացնում է ԵՄ–Հնդկաստան կապերը

Եվրամիության Robert Schuman Foundation-ի կայքում հրապարակված զեկույցը ներկայացնում է փոփոխվող աշխարհաքաղաքական միջավայրում ԵՄ–Հնդկաստան հարաբերությունները՝ ընդգծելով, որ ԱՄՆ-ի ավելի մեկուսացման քաղաքականության ֆոնին Հնդկաստանը աստիճանաբար վերակողմնորոշվում է դեպի բազմակողմ գործընկերություն, որտեղ Եվրամիությունը դիտարկվում է որպես առանցքային տնտեսական, տեխնոլոգիական և անվտանգության գործընկեր։ 

Դոնալդ Թրամփի ներկայիս նախագահական մանդատը արմատապես փոխում է այն սերտ և երկարամյա կապերը, որոնք վերջին տարիներին ձևավորվել էին Հնդկաստանի և Միացյալ Նահանգների միջև, քանի որ Ամերիկան այժմ շարժվում է ավելի մեկուսացման քաղաքականության ուղղությամբ։ Հատկանշական է, որ ԱՄՆ Ազգային պաշտպանության ռազմավարությունը, որը հրապարակվել է անցած տարվա հունվարին, առաջնահերթություն է տալիս ԱՄՆ ներքին և Արևմտյան կիսագնդի պաշտպանությանը՝ ավելի շուտ, քան Պեկինի կամ Մոսկվայի նման հակառակորդներին դիմակայելուն։ Հնդկաստանը նույնիսկ չի հիշատակվում։

Ամերիկյան այս նոր աշխարհաքաղաքական առաջնահերթությունը զգալի փոփոխություն է նախորդ ԱՄՆ վարչակազմերի՝ թե՛ դեմոկրատական, թե՛ հանրապետական, այդ թվում նաև Դոնալդ Թրամփի առաջին նախագահության ժամանակահատվածի քաղաքականությունից, երբ Չինաստանի զսպումը և, հետևաբար, Հնդկաստանի հետ սերտ համագործակցությունը ԱՄՆ ջանքերի առանցքային բաղադրիչներից էին։

Այս աշխարհաքաղաքական անկայունության և մասնատվածության պայմաններում Հնդկաստանի և Եվրամիության միջև նոր մերձեցումը դիտվում է որպես միջազգային համակարգում կայունության ամրապնդման կարևոր գործոն։

Հնդկաստանի նոր աշխարհաքաղաքական շահերը փոփոխվող գլոբալ կարգում

Վերջին մոտ քսան տարիների ընթացքում Հնդկաստանի արտաքին քաղաքականությունը ներառել է երեք հիմնական ուղղություն։ Առաջինը՝ Հնդկաստանը դիտարկվում էր որպես Ասիայի երկու մեծ տերություններից մեկը, որը նպաստում է Արևելքի վերելքին Արևմուտքի նկատմամբ, երբեմն նույնիսկ «Չինդիա» գաղափարի շրջանակում։ Այս մոտեցումը նաև Հնդկաստանի արտաքին ռազմավարության առանցքային տարրերից էր՝ հայտնի որպես «Դեպի Արևելք քաղաքականություն», որը հանգեցրեց ԱՍԵԱՆ երկրների և Ճապոնիայի հետ ավելի սերտ հարաբերությունների։

Երկրորդը՝ Հնդկաստանի աստիճանական ինտեգրումն էր «ընդլայնված Արևմուտք» հասկացության մեջ՝ որպես աշխարհի ամենամեծ ժողովրդավարություն։ Դրա ամենանշանակալի արտահայտությունը ԱՄՆ-ի կողմից Հնդկաստանի միջուկային տերության կարգավիճակի ճանաչումն էր՝ 2006-ին կնքված ԱՄՆ-Հնդկաստան ռազմավարական համաձայնագրի միջոցով, որը 2008-ին մասամբ ամրագրվեց Միջուկային մատակարարների խմբի կողմից Հնդկաստանին հատուկ կարգավիճակ տալով։ Ոմանց համար Հնդկաստանը դառնում էր Ամերիկայի նոր հիմնական գործընկերը Ասիայում և նույնիսկ բնական դաշնակից մի շարք ոլորտներում, այդ թվում՝ պաշտպանության գնումներում։ 2017-ին «Քառակողմ անվտանգության երկխոսության» (Quad) վերակենդանացումն իր հերթին ամրապնդեց ԱՄՆ-ի, Հնդկաստանի, Ճապոնիայի և Ավստրալիայի միջև համագործակցությունը՝ Հնդկա-Խաղաղօվկիանոսյան անվտանգության, ինչպես նաև տնտեսական և տեխնոլոգիական ոլորտներում։ 2014-ին իշխանության գալուց հետո վարչապետ Նարենդրա Մոդին արագ ճանաչեց ԱՄՆ-ին որպես անփոխարինելի գործընկերոջ՝ Հնդկաստանի տնտեսության տեխնոլոգիական վերափոխման իր ծրագրում։

Երրորդ ուղղությունը «հնդկական յուրահատկության» գաղափարն էր՝ անկախությունից հետո ձևավորված չեզոքության քաղաքականության արդիականացված տարբերակը, որից, սակայն, վերջին տարիներին Մոդին որոշ չափով հեռացել է։

Այսօր, թեև Հնդկաստանը շարունակում է համարել, որ իր բնական ազդեցության գոտին Հարավային Ասիան է, նրա դիրքերը գնալով ավելի են վիճարկվում Չինաստանի կողմից, ինչի հետևանքով արևելյան ուղղությամբ քաղաքականությունը դարձել է ավելի բարդ և ռիսկային։ Բացի այդ, Հնդկաստանի գլոբալ հավակնությունները, կարծես, զարգացել են տարածաշրջանային հարաբերությունների հաշվին․ հարևանները գնալով ավելի թշնամական են դարձել Նյու Դելիի տարածաշրջանային գերակայության ձգտումների նկատմամբ Հարավային Ասիայի տնտեսական անկայունության և քաղաքական խոցելիության պայմաններում։ Չնայած 2014-ից ի վեր տարածաշրջանային համերաշխության օգտին արված հայտարարություններին՝ Հնդկաստանի արտաքին քաղաքականությունը վերջին տարիներին հիմնականում ուղղված է եղել դեպի դուրս՝ ԱՄՆ, Quad և Հնդկա-Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջան, այլ ոչ թե դեպի Հարավային Ասիա։

Սակայն վերջին ամիսներին ԱՄՆ-Հնդկաստան հարաբերություններում զգալի լարվածություն կար։ Մասնավորապես, 2025-ի հուլիսին ԱՄՆ նախագահը Սպիտակ տանն ընդունեց Պակիստանի վարչապետին, ինչը Հնդկաստանի վարչապետի կողմից ընկալվեց որպես ակնհայտ մարտահրավեր։ Դեռ մի քանի ամիս առաջ ԱՄՆ-ի՝ Հնդկաստանի և Պակիստանի միջև միջնորդական դեր ստանձնելու փորձը արդեն ստեղծել էր տպավորություն, որ Հնդկաստանը չի կարող միշտ հույս դնել Վաշինգտոնի աջակցության վրա և պետք է կենտրոնանա սեփական կարճաժամկետ և միջնաժամկետ ռազմավարական շահերի վրա։

Նույնը վերաբերում է առևտրին և աշխարհատնտեսական շահերին։ 2025-ի օգոստոսի վերջին Հնդկաստանի մասնակցությունը Շանհայի համագործակցության կազմակերպության գագաթնաժողովին՝ յոթ տարվա ընդմիջումից հետո, արտացոլում էր Մոդիի փորձը՝ մի կողմից արձագանքելու ԱՄՆ-ի կողմից նույն թվականին սահմանված նոր մաքսատուրքերին, մյուս կողմից՝ Չինաստանի հետ գրեթե 100 մլրդ դոլարի առևտրային դեֆիցիտին։ Բացի այդ, 2025-ի սեպտեմբերի կեսերին Վաշինգտոնի որոշումը՝ H1-B վիզաների (ներգաղթային աշխատանքային վիզաների տեսակ, որը ամերիկյան գործատուներին թույլ է տալիս օտարերկրյա մասնագետներին ժամանակավոր աշխատանքի ընդունել) համար 100,000 դոլար վճար սահմանելու վերաբերյալ (որոնց մոտ 70%-ը պատկանում է հնդիկներին), ևս մեկ հարված էր երկկողմ հարաբերություններին։ ԱՄՆ նախագահը նաև կոչ էր արել Եվրամիությանը մինչև 100% մաքսատուրքեր սահմանել Չինաստանի և Հնդկաստանի նկատմամբ՝ Ռուսաստանի նախագահին Ուկրաինայի պատերազմը դադարեցնելու համար ճնշելու նպատակով։ 2025-ի օգոստոսի վերջի դրությամբ սահմանված 50% մաքսատուրքերի կեսը բացահայտորեն ուղղված էր Հնդկաստանի դեմ՝ Ռուսաստանից նավթի և ռազմական արտադրանքի ներմուծումները շարունակելու համար։

2026-ի փետրվարի 20-ին ԱՄՆ Գերագույն դատարանի որոշումից հետո, որը վերացրեց այդ մաքսատուրքերը, Նյու Դելին սպասում էր ԱՄՆ-ի հետ միջանկյալ համաձայնագրի ստորագրմանը՝ փոխարենը խոստանալով դադարեցնել ռուսական նավթի ներմուծումը, նվազեցնել ամերիկյան ապրանքների մաքսերը և գնել շուրջ 500 միլիարդ դոլարի ամերիկյան արտադրանք։ Սակայն Հնդկաստանը միայն դանդաղեցրեց ռուսական նավթի գնումները, և Իրանում պատերազմի պայմաններում ԱՄՆ պաշտոնյաներն այժմ նույնիսկ հորդորում են ավելացնել այդ գնումները՝ գլոբալ էներգետիկ ճգնաժամի ռիսկը մեղմելու համար, ինչը հարաբերությունների անկայունությունը դարձնում է ավելի ընդունելի Նյու Դելիի համար։

Հնդկաստանի կողմից ռուսական նավթի շարունակական ներմուծումը 2022-ից հետո բացատրվում է նաև էժան էներգակիրների հասանելիությամբ։ Հնդկաստանը ունի աշխարհի ամենամեծ նավթավերամշակման գործարանը՝ Ջամնագարում (Գուջարաթ), որի հումքի մեծ մասը գալիս է Ռուսաստանից, և որը դարձել է նավթամթերքի վերամշակման միջազգային կենտրոն։ Սակայն այս ներմուծումների պահպանումը կապված է նաև ավելի լայն ռազմավարական առաջնահերթությունների հետ, մասնավորապես՝ Չինաստանի հետ հարաբերությունների։ Հնդկաստանը փորձում է պահպանել կապերը Ռուսաստանի հետ՝ հույս ունենալով, որ հնարավոր լարվածության դեպքում Մոսկվան կպահպանի չեզոք դիրք։

Միևնույն ժամանակ, 2025-ի սեպտեմբերին Ռուսաստանի և Բելառուսի տարածքում անցկացված «Զապադ» զորավարժություններին 65 հնդիկ զինծառայողների մասնակցությունը ևս մտահոգիչ ազդակ էր։ Սա ցույց է տալիս, որ Նյու Դելին շարունակում է կարևորել հարաբերությունները Մոսկվայի հետ՝ ԱՄՆ-ի նկատմամբ աճող անվստահության պայմաններում։ Այնուամենայնիվ, չնայած առևտրային և ռազմավարական տարաձայնություններին, Quad-ը շարունակում է մնալ կարևոր բաղադրիչ ԱՄՆ-Հնդկաստան հարաբերություններում։

Այս զարգացումների ֆոնին հնդիկ վերլուծաբանները կարծում են, որ բազմաբևեռ նոր աշխարհակարգում կայուն դաշնակցությունները պատրանք են, և Թրամփի նախագահությունը բացել է ավելի գործարքային, «հաճախորդային» ռեալպոլիտիկի դուռը, որտեղ առաջնահերթ են առևտրային շահերը։ ԱՄՆ-ն այլևս չի դիտարկվում որպես գլոբալ անվտանգության երաշխավոր և ավելի մեկուսացողական է դարձել։

Այս պայմաններում Հնդկաստանը մեծացնում է համագործակցությունը այսպես կոչված «միջին տերությունների» հետ՝ հավասարակշռելու ԱՄՆ-ի հետ հարաբերությունները։ Այն անցում է կատարում բազմակողմ ռազմավարության՝ ավանդական չեզոքությունը փոխարինելով ավելի պրագմատիկ, դեպք առ դեպք մոտեցմամբ։

Հնդկաստանի համար ամենակարևոր «միջին տերությունը» Ճապոնիան է։ 2025-ի օգոստոսի վերջին Մոդիի այցը Տոկիո համարվում էր նույնիսկ ավելի կարևոր, քան ՇՀԿ գագաթնաժողովը։ Երկու երկրները հայտարարեցին նոր ռազմավարական գործընկերության՝ «Տնտեսական անվտանգության նախաձեռնության» մասին՝ նպատակ ունենալով հինգ տարում ապահովել 10 տրիլիոն իեն ներդրումներ և նվազեցնել կախվածությունը ԱՄՆ-ից և Չինաստանից։ Նրանք նաև ընդլայնել են համագործակցությունը մատակարարման շղթաների, կիսահաղորդիչների, հազվագյուտ մետաղների, արհեստական բանականության և կիբերանվտանգության ոլորտներում։

Հավասարապես կարևոր է նաև Եվրոպան, որը Դելիում դիտարկվում է որպես «միջին տերությունների» ամենամեծ համախումբ։ Դրան հաջորդում են Կանադան, Միացյալ Թագավորությունը, Արաբական Միացյալ Էմիրությունները և Ռուսաստանը։

ԵՄ–Հնդկաստան առևտրային համաձայնագիր․ վերակենդանացված գործընկերություն

Հնդկաստանի և Եվրամիության հարաբերությունները երկար պատմություն ունեն․ Հնդկաստանը առաջին երկրներից էր, որը դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատեց ներկայիս ԵՄ-ի հետ դեռ 1961-ին, երբ այն ժամանակվա Եվրոպական տնտեսական համայնքի ներկայացուցիչները հանդիպեցին Եվրոպայում տեղակայված հնդիկ դիվանագետների հետ։ Սակայն միայն ավելի ուշ՝ 2000-ի հունիսին Լիսաբոնում անցկացվեց Հնդկաստան–ԵՄ առաջին բարձր մակարդակի գագաթնաժողովը, որը փաստացի մեկնարկեց բովանդակալից երկկողմ հարաբերությունները։ Դրան հաջորդեց 2005-ին «ռազմավարական գործընկերության» մեկնարկը։

Վերջին տարիներին երկկողմ համագործակցության խորացման ջանքերը հատկապես կարևոր են՝ հաշվի առնելով հարաբերությունների որոշակի իներտությունը։ 2023-ին ստեղծվեց Հնդկաստան–ԵՄ առևտրի և տեխնոլոգիաների խորհուրդը, սակայն 2020-ից մինչև 2026 բարձր մակարդակի հանդիպումների պակասը կամ դրանց անկանոն անցկացումը ամրապնդեց Հնդկաստանում առկա ընկալումը, թե Եվրոպան մասնատված է և շարունակում է նախընտրել գործ ունենալ առանձին անդամ պետությունների հետ, այլ ոչ թե ամբողջությամբ ԵՄ մակարդակում։

Ներկայիս աշխարհաքաղաքական և աշխարհատնտեսական իրավիճակը արմատապես փոխում է այս ռազմավարական ներգրավվածությունը։ Հնդկաստան–ԵՄ ազատ առևտրի համաձայնագրի շուրջ բանակցությունները, որոնք սկսվել էին 2007-ին, ապա դադարեցվել 2013-ին և վերագործարկվել 2022-ին՝ համագործակցությունը խորացնելու նպատակով, զգալի խթան ստացան, երբ Դոնալդ Թրամփը անցած տարի մաքսատուրքեր սահմանեց Հնդկաստանի և ԵՄ-ի նկատմամբ։

Եվրամիությունը Հնդկաստանի երկրորդ խոշոր առևտրային գործընկերն է (Չինաստանից հետո և ԱՄՆ-ից առաջ), որին 2024-ին բաժին է ընկել Հնդկաստանի ապրանքաշրջանառության 11.5%-ը։ Վերջին տասը տարիներին Հնդկաստան–ԵՄ առևտուրը աճել է մոտ 90%-ով, և Հնդկաստանը ԵՄ-ի համար դիտվում է որպես կարևոր այլընտրանք եվրոպական մատակարարման շղթաների դիվերսիֆիկացման տեսանկյունից։ Սակայն 2024-ին այն կազմել է ԵՄ ընդհանուր առևտրի ընդամենը մոտ 2.5%-ը՝ զբաղեցնելով 9-րդ տեղը՝ ԱՄՆ-ից, Չինաստանից, Միացյալ Թագավորությունից և Ճապոնիայից հետո։

2026-ի հունվարի 27-ին կայացած ԵՄ–Հնդկաստան 16-րդ գագաթնաժողովում Ազատ առևտրի համաձայնագրի շուրջ բանակցությունների ավարտի հայտարարումից հետո Եվրամիությունը ներկայանում է որպես Հնդկաստանի ամենահուսալի տնտեսական և տեխնոլոգիական գործընկեր։ Մինչ այժմ ԱՄՆ-ի կողմից անցած տարվանից սահմանված 50 տոկոս  մաքսատուրքերը Հնդկաստանի համար արժեցել են ՀՆԱ-ի շուրջ 1.6%-ը։ Այսպիսով, ԵՄ–Հնդկաստան ազատ առևտրի համաձայնագիրը Հնդկաստանի համար կարևոր հավասարակշռող գործոն է, իսկ ԵՄ-ի համար այն նշանակում է առևտրի զգալի դիվերսիֆիկացում Ասիայի այլ գործընկերներից, մասնավորապես՝ Չինաստանից (մոտավորապես 5%–9%)։

Համաձայնագիրը, որը դեռ պետք է վավերացվի ԵՄ-ի և Հնդկաստանի կողմից տարվա ընթացքում և կարող է ուժի մեջ մտնել 2027-ին, նախատեսվում է, որ մինչև 2032-ը կրկնապատկի ԵՄ-ից Հնդկաստան ապրանքների արտահանումը՝ մաքսատուրքերի ավելի քան 90%-ի վերացման կամ նվազեցման շնորհիվ՝ միաժամանակ բացառելով երկու կողմերի համար քաղաքականապես զգայուն մի շարք գյուղատնտեսական ապրանքներ։ Հաշվի առնելով հնդկական արագ աճող շուկայի և ԵՄ-ի մասշտաբները՝ սա ամենամեծ առևտրային համաձայնագիրն է, որ երբևէ կնքել են այս կողմերը, և այն կհեշտացնի առևտուրը աշխարհի բնակչության և գլոբալ ՀՆԱ-ի մոտ մեկ քառորդի շրջանակում։

Հնդկաստանի արտադրական ոլորտի փորձի և որակի աճի հետ մեկտեղ նոր հնարավորություններ են բացվում տարբեր ոլորտներում։ Օրինակ՝ ֆրանսիական Saint-Gobain ընկերությունը դարձել է Հնդկաստանում ապակու խոշորագույն արտադրողը՝ ունենալով ավելի քան 85 արտադրական գիծ, որոնք սպասարկում են ինչպես տեղական, այնպես էլ օտարերկրյա ընկերություններին, այդ թվում՝ ճապոնական ավտոարտադրողներին։ Ամերիկյան Apple ընկերությունը ևս խոսուն օրինակ է Հնդկաստանի արտադրական շղթաների բարելավման առումով. աշխարհում վաճառվող iPhone-ների ավելի քան 25%-ը այժմ հավաքվում է Հնդկաստանում։ Ընկերության նպատակն է ժամանակի ընթացքում հասնել 50% ցուցանիշի։

Այս զարգացումներին մասամբ նպաստում են Հնդկաստանի կառավարության 2026–2027-ի համար սահմանված նոր հարկային արտոնությունները, որոնք թույլ են տալիս օտարերկրյա ընկերություններին հինգ տարվա ընթացքում սարքավորումներ տրամադրել հնդկական պայմանագրային արտադրողներին՝ առանց հարկային պարտավորությունների առաջացման։ ԵՄ–Հնդկաստան ներդրումների պաշտպանության համաձայնագրի հնարավոր ավարտը, որը դեռ բանակցությունների փուլում է, կարող է լրացուցիչ իրավական երաշխիք լինել ներդրողների համար՝ արդեն համաձայնեցված ազատ առևտրի համաձայնագրին զուգահեռ։

Ընդհանուր առմամբ, հարցն այն է, թե արդյոք Apple-ի օրինակով հաջողությունները Հնդկաստանում կարող են կրկնվել եվրոպական ընկերությունների կողմից ավելի մեծածավալ ներդրումների դեպքում, այդ թվում՝ արտահանման նպատակով։ Եվրոպան շարունակում է մնալ աշխարհի երկրորդ խոշոր արդյունաբերական բազան՝ Չինաստանից հետո։ Եվրոպական ընկերությունների և Հնդկաստանի միջև ռազմավարական համագործակցության կարևոր ուղղություններն են, օրինակ, հաստոցաշինությունը (գերմանական ընկերությունների մասնակցությամբ), միջուկային ռեակտորները և արհեստական բանականությունը (հատկապես Ֆրանսիայի հետ), ինչպես նաև կիսահաղորդիչներն ու դեղագործությունը։

Հատկանշական է, որ հնդկական Sarwan AI ընկերությունը վերջերս իր փոքր լեզվական մոդելներից մեկի հիմքում օգտագործել է ֆրանսիական Mistral ճարտարապետությունը, ինչը ցույց է տալիս այս ոլորտում հետագա համագործակցության ներուժը։ Բացի այդ, 2023-ին ստեղծված, սակայն այժմ որոշ չափով անարդյունավետ դարձած Առևտրի և տեխնոլոգիաների խորհրդի վերակենդանացումը ևս պետք է դիտարկվի որպես առաջնահերթություն՝ ԵՄ–Հնդկաստան երկարաժամկետ տնտեսական համագործակցությունը խթանելու համար։

ԵՄ–Հնդկաստան նոր համագործակցություն պաշտպանական և անվտանգության ոլորտում

Ազատ առևտրի համաձայնագրին զուգահեռ՝ 2026-ի հունվարի վերջին առաջին անգամ համաձայնեցված ԵՄ–Հնդկաստան անվտանգության և պաշտպանության նոր գործընկերությունը կարևոր քայլ է փոփոխվող գլոբալ ռազմավարական միջավայրի մարտահրավերներին արձագանքելու ուղղությամբ՝ նպատակ ունենալով ձևավորել երկկողմ անվտանգության համագործակցության նոր շրջանակ։ Գործընկերությունը կխորացնի հարաբերությունները այնպիսի ոլորտներում, ինչպիսիք են ծովային անվտանգությունը, կիբերպաշտպանությունը և հակաահաբեկչությունը։ Միևնույն ժամանակ, այն ունի մեծ նշանակություն նաև Հնդկաստանի պաշտպանության գնումների աճող պահանջների և ռազմավարական ուղղվածության համար։

2025-ի մայիսին Հնդկաստանի և Պակիստանի միջև տեղի ունեցած չորսօրյա զինված հակամարտությունը («Սինդուր» գործողություն) ցույց տվեց Հնդկաստանի սպառազինության պաշարների սահմանափակվածությունը։ Չնայած Հնդկաստանի տնտեսությունը ավելի քան տասն անգամ մեծ է Պակիստանից, օդուժի կարողությունները գրեթե համադրելի էին, քանի որ հնդկական օդուժը բախվում է լուրջ պակասի՝ ունենալով ընդամենը 29 գործող էսկադրիլիա՝ ՄիԳ-21 կործանիչների դուրսբերումից հետո։ Սա նշանակում է, որ Հնդկաստանի օդային պաշտպանության համակարգերը կարիք ունեն հրատապ արդիականացման։ Նմանատիպ խնդիրներ կան նաև Հնդկական օվկիանոսի անվտանգության ոլորտում, և Նյու Դելին գիտակցում է, որ պետք է ուժեղացնի իր նավատորմը։ Երկիրը նախատեսում է լայնածավալ ընդլայնում՝ 2025-ին արդեն գործարկելով ավելի քան 12 նոր ռազմանավ, ևս 55-ը կառուցման փուլում են՝ նպատակ ունենալով մինչև 2030-ը նավատորմը հասցնել 150 նավի։

Այս համատեքստում Հնդկաստանի համար առանցքային խնդիր է ավելի ամուր պաշտպանական էկոհամակարգի ձևավորումը՝ մասնավոր հատվածի ներգրավմամբ։ Հնդիկ փորձագետների շրջանում կա համոզմունք, որ անհրաժեշտ հինգերորդ սերնդի կործանիչների ծրագիրը պետք է իրականացվի մասնավոր արտադրությամբ՝ արդյունավետությունը բարձրացնելու համար։ Հնդկաստանը թույլատրում է մինչև 100% օտարերկրյա ուղղակի ներդրումներ պաշտպանության ոլորտում կառավարության միջոցով և 74%՝ առանց նախնական թույլտվության, ինչը խթանում է տեխնոլոգիական ներդրումները։ Բացի այդ, Ուկրաինայի պատերազմից քաղված դասերից մեկը, ըստ Դելիի, քանակի կարևորությունն է (հատկապես անօդաչուների ոլորտում), ինչը նշանակում է՝ անհրաժեշտ է գտնել այն գործընկերներին, որոնք կարող են աջակցել մասշտաբի մեծացմանը։

Ավանդական Հնդկաստան–Ռուսաստան հարաբերությունները աստիճանաբար սահմանափակվում են հիմնականում առևտրով և հումքային ոլորտներով (նավթ, հանքանյութեր, սպառազինություն), իսկ ռուսական պաշտպանական արդյունաբերությունը բախվում է միջնաժամկետ մարտահրավերների։ Հնդկաստանը սկսել է արգելել ռուսական նոր սպառազինության ներմուծումը, եթե այն պարունակում է չինական բաղադրիչներ, հատկապես չիպեր։ Այնուամենայնիվ, Հնդկաստանը դեռ զգալիորեն կախված է ռուսական սպառազինությունից․ 2021–2025-ին ներմուծումների շուրջ 40%-ը եկել է Ռուսաստանից (2016–2020-ի 51%-ի համեմատ), երկրորդ տեղում է Ֆրանսիան՝ 29%-ով, ապա Իսրայելը՝ 15%-ով։

ԵՄ շրջանակում Ֆրանսիան Հնդկաստանի հիմնական պաշտպանական գործընկերն է, հատկապես «Ռաֆալ» կործանիչների մատակարարումների շնորհիվ։ Վերջին տարիներին Ֆրանսիան դարձել է Հնդկաստանի ամենահստակ գլոբալ պաշտպանական գործընկերներից մեկը՝ համատեղ նախագծման, զարգացման և արտադրության ուղղություններով։ Երկու երկրները խորացրել են համագործակցությունը նաև քաղաքացիական միջուկային էներգետիկայի ոլորտում, ներառյալ մեծ հզորության ԱԷԿ-ները և նորարարական տեխնոլոգիաները, ինչպես փոքր մոդուլային ռեակտորները։

Վերջին տարիներին կնքված կարևոր համաձայնագրերից է 2024-ին մարտական և հետախուզական ուղղաթիռների համատեղ արտադրությունը։ Airbus-ը համագործակցելով Tata Advanced Systems-ի հետ՝ հիմնել է «Made in India» քաղաքացիական ուղղաթիռների հավաքման առաջին գիծը, որը բացվել է 2026-ի փետրվարին և նախատեսում է մատակարարումներ 2027-ից։ Safran-ը ևս ստեղծել է նոր կենտրոն Հնդկաստանում՝ «Ռաֆալ» կործանիչների շարժիչների սպասարկման և վերանորոգման համար։ Կա նաև հավանականություն, որ Հնդկաստանը ձեռք կբերի լրացուցիչ 114 «Ռաֆալ» կործանիչ, որոնց զգալի մասը կարող է արտադրվել հենց Հնդկաստանում։

Ֆրանսիան Դելիի համար դիտվում է որպես միակ եվրոպական երկիրը, որն ունի ամբողջական ռազմավարություն Հնդկական օվկիանոսում՝ այնտեղ ունենալով շուրջ 1.65 միլիոն քաղաքացի և 7000 զինծառայող։ Այն նաև Հնդկաստանի ամենահուսալի գործընկերներից է ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդում և կարող է աջակցել ոչ միայն առաջատար տեխնոլոգիաների, այլև ռազմավարական կարևոր ուղղությունների՝ օրինակ՝ միջուկային սուզանավերի զարգացման հարցում։

Քանի որ ռուսական «Ակուլա» դասի միջուկային սուզանավի վարձակալության ժամկետը ավարտվել է 2021-ին, Հնդկաստանի նավատորմը ներկայում չունի գործող միջուկային հարվածային սուզանավեր և լիարժեք կարողություն Հնդկա-Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանում ուժ նախագծելու համար։ Այդ պատճառով 2024-ի վերջում Հնդկաստանի կառավարությունը հաստատեց երկու նոր միջուկային սուզանավերի կառուցումը երկրում, որտեղ Ֆրանսիան կարող է տրամադրել տեխնոլոգիական աջակցություն և փորձագիտական գիտելիք։

Ավելի ընդհանուր առմամբ, այս նոր աշխարհաքաղաքական համատեքստում Եվրոպան, որպես ամբողջություն, սկսում է դիտարկվել Հնդկաստանի համար որպես մեծ, դեռևս ամբողջությամբ չօգտագործված շուկա։ Թեև պաշտպանության ոլորտում Հնդկաստանը իրականում երբեք չի համագործակցել ԵՄ-ի հետ (բացառությամբ Ֆրանսիայի), ԵՄ–Հնդկաստան անվտանգության նոր գործընկերությունը կարող է փոխել այս դինամիկան։ Նոր համագործակցության հնարավորություններ կան նաև միջուկային ռեակտորների տեխնոլոգիայի, արհեստական բանականության և տիեզերական ոլորտում։ Հնդկաստանը զգալի ռեսուրսներ է ուղղում միկրոարբանյակների զարգացմանը, իսկ ԵՄ-ում հատկապես Ֆրանսիան ունի ամենազարգացած առևտրային տիեզերական արձակման ծրագիրը, ինչը կարող է դառնալ ավիատիեզերական համագործակցության նոր ուղղություն։ Հնարավոր է նաև, որ Հնդկաստանը և ԵՄ-ն համագործակցեն, օրինակ, ստորջրյա մալուխների պաշտպանության հարցում, հատկապես Հնդկա-Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանում։ Շատ հնդիկ վերլուծաբաններ կարծում են, որ Ատլանտյան դաշինքի հարաբերական թուլացումը կարող է դրդել եվրոպացիներին ավելի շատ ներդրումներ կատարել Հնդկաստանի՝ որպես պաշտպանության և անվտանգության ուժի զարգացման մեջ՝ սեփական ռազմավարական նպատակների համար։

. . .

Նյու Դելին այժմ Եվրամիությունը դիտարկում է որպես գլոբալ կարգի կարևոր բևեռ և ավելի շատ է դիտարկում որպես ինքնուրույն ուժային կենտրոն։ ԵՄ-ի համար դրական կողմն այն է, որ ձևավորվում է ավելի աշխարհաքաղաքական մոտեցում առևտրային հարաբերություններին՝ հստակ նպատակ ունենալով ուժեղացնել եվրոպական ռազմավարական ինքնավարությունը՝ նվազեցնելով կախվածությունը որևէ մեկ գործընկերոջից, միաժամանակ ընդլայնելով առևտրային հնարավորությունները և աշխարհաքաղաքական ազդեցությունը։ Քանի որ նոր փոփոխվող գլոբալ համակարգում ժողովրդավարությունները գնալով դառնում են փոքրամասնություն, սա նաև վկայում է Եվրոպայի՝ որպես աշխարհաքաղաքական ուժի ազդեցության և բաց շուկաների ու կանոնների վրա հիմնված առևտրի խթանման նրա շարունակական կարողության մասին։