«Amnesty International» իրավապաշտպան կազմակերպությունն իր 2025-ի տարեկան զեկույցում արձանագրել է Հայաստանում մարդու իրավունքների պաշտպանության և ժողովրդավարական ինստիտուտների վիճակի վերաբերյալ մի շարք համակարգային մտահոգություններ։ Զեկույցի համաձայն՝ երկրում իրականացվող օրենսդրական փոփոխություններն ու արտաքին քաղաքական վերադասավորումներն ուղեկցվում են խոսքի ազատության սահմանափակումներով և իրավապահ մարմինների նկատմամբ վերահսկողության պակասով։
Մասնավորապես, կազմակերպությունն ուշադրություն է հրավիրում օգոստոսին ընդունված օրենսդրական փոփոխություններին, որոնք ոստիկանությանը հասանելիություն են տալիս հանրային վայրերի տեսախցիկների ուղիղ հեռարձակումներին՝ դեմքի ճանաչման տեխնոլոգիաների կիրառմամբ։ Ըստ զեկույցի՝ սա լուրջ սպառնալիք է անձնական կյանքի անձեռնմխելիության և հավաքների ազատության համար։ Զուգահեռաբար արձանագրվել է խոսքի ազատության նկատմամբ ճնշումների աճ. ապրիլից հունիս ընկած ժամանակահատվածում լրատվամիջոցների դեմ հարուցվել է զրպարտության և վիրավորանքի 29 հայց, իսկ «Իմնեմնիմի» փոդքասթի հեղինակներ Նարեկ Սամսոնյանն ու Վազգեն Սաղաթելյանը երկու անգամ ձերբակալվել են՝ իշխանություններին քննադատելու համար։
Իրավապահ համակարգի գործունեության համատեքստում Amnesty International-ը նշում է անպատժելիության խնդիրը։ 2024-ի մայիս-հունիս ամիսների բողոքի ցույցերի ընթացքում ոստիկանական բռնության բազմաթիվ վկայությունների առկայության պայմաններում քրեական հետապնդում է սկսվել միայն 16 ցուցարարի նկատմամբ, մինչդեռ ոչ մի ոստիկան պատասխանատվության չի ենթարկվել։ ՄԱԿ-ի խոշտանգումների դեմ կոմիտեն ևս իր հերթին մտահոգություն է հայտնել քննչական մարմինների անկախության պակասի և խոշտանգումների համար նախատեսված մեղմ պատիժների վերաբերյալ։
Արտաքին քաղաքական դաշտում զեկույցը փաստում է Հայաստանի շրջադարձը դեպի արևմտյան կառույցներ, ներառյալ հունվարին ԱՄՆ-ի հետ ստորագրված ռազմավարական գործընկերությունը և մարտին Եվրամիությանն անդամակցելու գործընթացի մեկնարկը։ Օգոստոսին ԱՄՆ միջնորդությամբ Ադրբեջանի հետ ստորագրված հռչակագիրը նախատեսում է տարածքային վեճերի կարգավորում և տրանսպորտային միջանցքի ստեղծում Հայաստանի հարավով։ Այս փոփոխություններն ուղեկցվել են ներքին բևեռացմամբ և ապատեղեկատվության աճով, իսկ հունիսին իշխանությունները հայտարարել են Ռուսաստանի հետ կապ ունեցող գործարարի կողմից պետական հեղաշրջման փորձի կանխման մասին։
Սոցիալական տեսանկյունից զեկույցն ընդգծում է USAID-ի ֆինանսավորման սառեցման բացասական ազդեցությունը հասարակական կազմակերպությունների վրա, ինչը դժվարացրել է Լեռնային Ղարաբաղից տեղահանված ավելի քան 100,000 անձանց աջակցությունը։ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը հունվարին վճիռ է կայացրել ընդդեմ Հայաստանի՝ արձանագրելով պետության ձախողումը խոցելի խմբերին ատելության խոսքից պաշտպանելու հարցում, մինչդեռ խտրականության դեմ համապարփակ օրենսդրությունը դեռևս սպասում է խորհրդարանի հաստատմանը։
Պատմություններ
