Փահալգամից ահաբեկչությունից մեկ տարի անց

Մեկ տարի առաջ Հնդկաստանի Ջամու և Քաշմիր շրջանի Փահալգամ քաղաքի մոտակայքում տեղի ունեցավ ահաբեկչություն, որը վերաճեց հնդկա-պակիստանյան առճակատման։ Հունական Newsbomb.gr թերթն անդրադարձել է պակիստանյան շրջանակների հովանավորությունը վայելող ահաբեկչական խմբավորումների խնդրին։

2025-ի ապրիլի 22-ին չորս զինված անձինք Փահալգամի մոտակայքում հարձակվեցին խաղաղ մարդկանց վրա, նրանց պարտադրեցին արտասանել քալիման և գնդակահարեցին 26 հինդու զբոսաշրջիկի։ Սպանությունների կազմակերպված ընթացքը, դեպքի վայրից հայտնաբերված սարքավորումները, Պակիստանի վերահսկողության տակ գտնվող Քաշմիր տանող հետքերով բացահայտված կազմակերպիչների ինքնությունը, ինչպես նաև The Resistance Front (TRF) խմբավորման կողմից Տելեգրամում պատասխանատվության ստանձնումը մատնանշում էր արդեն ծանոթ ձեռագիրը։ Փահալգամում տեղի ունեցածը ցույց տվեց ոչ թե ինչ-որ մարած ահաբեկչական համակարգի առանձին դրսևորում, այլ Պակիստանի տարածքից գործող, պետության կողմից հովանավորվող ցանցի շարունակական և համակարգված կարողությունները։

Տասներկու ամիս անց հարցն այլևս այն չէ, թե արդյոք Պակիստանը ապաստան է տալիս անդրազգային ահաբեկչության ենթակառուցվածքներին։ Փաստաթղթային ապացույցները, ԱՄՆ դատարաններում ներկայացված մեղադրանքները, Կորեայի տարածքում պակիստանցիների ձերբակալությունները և հենց Վաշինգտոնի կողմից հրապարակված պաշտոնական ճանաչումները այդ վեճն արդեն փակել են։ Իրական հարցն այն է, թե ինչու ահաբեկչական ենթակառուցվածքը շարունակում է ընդլայնվել՝ չնայած օպերատիվ ձախողումներին, դիվանագիտական բացահայտումներին և Հնդկաստանի կողմից 2025-ի մայիսի սկզբին «Սինդուր» գործողության շրջանակում Պակիստանին հասցված ռազմական պատասխանին։

TRF-ը ստեղծվել է 2019-ին՝ որպես Պակիստանում հիմնված Lashkar-e-Taiba-ի (LeT) փոխանորդ կառույց՝ Ջամու և Քաշմիրում հարձակումներ իրականացնելու համար։ 2025-ի հուլիսի 17-ին ԱՄՆ Պետքարտուղարությունը TRF-ը պաշտոնապես ներառեց «Օտարերկրյա ահաբեկչական կազմակերպությունների» ցանկում և ճանաչեց որպես հատուկ նշանակված համաշխարհային ահաբեկչական սուբյեկտ՝ այն բացահայտ բնութագրելով որպես LeT-ի «ճակատային և փոխանորդ» կառույց, որը պատասխանատու է 2008-ի նոյեմբերի 26-ի Մումբայի ահաբեկչությունից (26/11) հետո Հնդկաստանի տարածքում քաղաքացիականների դեմ ամենամահաբեր հարձակման համար։ Այդ որոշումը պարզապես դիվանագիտական ժեստ չէր։ Այն ԱՄՆ պատժամիջոցների գործիքակազմը համապատասխանեցրեց այն գործնական իրականությանը, որը հնդկական հետախուզությունը փաստագրել էր ավելի քան կես տասնամյակ։

Սակայն այդ ճանաչումը նահանջ պարտադրելու փոխարեն համընկել է Պակիստանի ջիհադիստական ցանցի ավելի բաց և համարձակ հիմնական հոսք մտնելու հետ։ 2025-ի հոկտեմբերի 8-ին Բահավալփուրում գտնվող Markaz Usman-o-Ali համալիրում Jaish-e-Mohammad-ը (JeM) հայտարարեց իր առաջին կանանց թևի՝ Jamaat-ul-Mominat-ի ստեղծման մասին։ Այն գլխավորում է Սադիա Ազհարը՝ Մասուդ Ազհարի քույրը և Յուսուֆ Ազհարի այրին (որը սպանվել էր Markaz Subhanallah-ում «Սինդուր» գործողության ընթացքում)։ Մի քանի շաբաթվա ընթացքում, ըստ հաղորդումների, ավելի քան 5,000 կին ներգրավվել է Daura-e-Taskiya անունով 40-րոպեանոց առցանց ծրագրի միջոցով, և պլաններ են մշակվել Պակիստանի վերահսկողության տակ գտնվող Քաշմիրում շրջանային ստորաբաժանումներ ստեղծելու համար։

Զուգահեռաբար ընդլայնվել է նաև LeT-ը։ Water Force անվանումը կրող 135 անդամից բաղկացած ծովային ստորաբաժանումն այժմ մարզվում է Իսլամաբադում, Մուրիդքեում, Լահորում, Բահավալփուրում, Կարաչիում, Քասուրում, Ալիպուրում, Փունչի Սուրան գետի շրջանում, Մանգլա ամբարտակում և Մուզաֆարաբադում տեղակայված տարբեր կետերում։ Նկարահանված կադրերում երևում են բարձրաստիճան հրամանատարներ, որոնք անձամբ վերահսկում են ջրասուզակների պատրաստությունը, ստորջրյա մանևրները և արագընթաց նավակների վարժանքները՝ մոդելավորված 26/11-ի Մումբայի հարձակումների օրինակով։ LeT-ի քաղաքական թևը՝ Pakistan Markazi Muslim League-ը (PMML), 2025-ի մայիսի 28-ին Լահորում անցկացրել է իր Takbeer համաժողովը՝ բանակի գլխավոր շտաբի պետ, ֆելդմարշալ Ասիմ Մունիրի և ճանաչված ահաբեկիչ Սաիֆուլլահ Քասուրիի պատկերներով պաստառների ներքո։ 2025-ի ընթացքում և մինչև 2026-ը շարունակված հանրահավաքները, այդ թվում՝ Հաֆիզ Թալհա Սայիդի ղեկավարությամբ, անցկացվել են ոստիկանության բացահայտ պաշտպանության պայմաններում։

«Սինդուր» գործողությունից հետո JeM-ը առցանց արշավ սկսեց՝ հավաքելու 3,9 մլրդ պակիստանյան ռուփի (15 մլն դոլար), որպեսզի կառուցի 313 մզկիթ՝ կրկնելով LeT-ի տարածքային բաշխման մոդելը։ Դրամահավաքը կատարվում է Easypaisa, Sadapay և JazzCash հարթակների այն հաշիվների միջոցով, որոնք պատկանում են Մասուդ Ազհարի ընտանիքի անդամներին, այդ թվում՝ նրա եղբայր Թալհա ալ-Սաիֆին։ Սակայն այս գործառնական փոփոխության ներքո ավելի խորքային կառուցվածքային փոփոխություն կա։ 2025-ի ճգնաժամի ընթացքում LeT-ի և JeM-ի ֆինանսական հոսքերին հետևող քննիչները նկատել են անցում բանկային հաշիվներից և խոշոր կանխիկ փոխանցումներից դեպի մասնատված մանր նվիրատվություններ՝ թվային դրամապանակների միջոցով, ինչպես նաև ավելի հաճախակիացող Tether (USDT) և Bitcoin փոխանցումներ, որոնք իրականացվում են անձից անձ փոխանակումների միջոցով։ 2025-ի մարտին Պակիստանի կողմից Պակիստանի կրիպտո արժույթի խորհրդի (Pakistan Crypto Council) ստեղծումը, որին հաջորդեց World Liberty Financial-ի հետ համաձայնագիրը, ավելացրել է կապերը քողարկելու լրացուցիչ հնարավորություն։

Հետևանքներն այժմ փաստագրված են Հարավային Ասիայից շատ ավելի լայն շրջանակում։ Global Terrorism Index 2026-ը Պակիստանին առաջին անգամ դասել է որպես աշխարհի՝ ահաբեկչությունից ամենաշատ տուժած երկիր՝ 8.574 միավորով  և 2025-ին գրանցված ահաբեկչության հետ կապված 1,139 զոհով։ ԱՄՆ Կոնգրեսի հետազոտական ծառայության՝ մարտի 25-ին թարմացված զեկույցը Պակիստանը բնութագրում է միաժամանակ որպես առնվազն տասնհինգ գործող ահաբեկչական խմբավորումների հենակետ և թիրախ, որոնցից 12-ը ԱՄՆ-ի կողմից ճանաչված են որպես օտարերկրյա ահաբեկչական կազմակերպություն։ Դրանք գրեթե բոլորը գոյատևել են Պակիստանի հակաահաբեկչական քաղաքականության բոլոր փուլերում՝ սկսած 2014-ի Ազգային գործողությունների ծրագրից։ Այդ խմբավորումների անդրազգային հասանելիությունն այսօր արդեն իրականություն է և կարող է լուրջ հետևանքներ ունենալ համաշխարհային խաղաղության համար։

Մարտի 6-ին Բրուքլինում դաշնային երդվյալ ատենակալների դատարանը 47-ամյա պակիստանցի Ասիֆ Մերչանթին մեղավոր ճանաչեց ահաբեկչության և պատվերով սպանության մեղադրանքներով, որոնք կապված էին Իրանի Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի (IRGC) ղեկավարած ծրագրի հետ՝ 2024-ի նախընտրական արշավի ընթացքում ամերիկացի բարձրաստիճան քաղաքական գործիչների սպանությունը կազմակերպելու նպատակով։ Իրանական ուղղորդումը չի բացառում այն պակիստանյան ահաբեկչական կապերը, որոնք հավաքագրել և նախապատրաստել էին նրան։ Սա ընդգծում է այդ ենթակառուցվածքի կապերը տարբեր շահառուների միջև։ Ապրիլի 8-ին Պակիստանի 21-ամյա քաղաքացի Մուհամմադ Շահզեբ Խանը Մանհեթենի դաշնային դատարանում իրեն մեղավոր ճանաչեց ISIS-ի ոգեշնչմամբ ծրագրված զանգվածային հրաձգություն իրականացնելու փորձի համար, որի թիրախը Բրուքլինի հայտնի հրեական կենտրոնն էր, իսկ ժամանակը՝ 2023-ի հոկտեմբերի 7-ի հարձակման առաջին տարելիցը։ Ութ ամիս առաջ՝ 2025-ի օգոստոսի 2-ին, Հարավային Կորեայի ոստիկանությունը Սեուլի Իթհևոն շրջանում շուկայի աշխատող պակիստանցու էր ձերբակալել։ Նա 2020-ին պաշտոնապես ընդգրկվել էր LeT-ի կազմում՝ զենքի կիրառման և ներթափանցման պատրաստություն անցնելուց հետո, և սա դարձավ ՄԱԿ-ի կողմից ճանաչված ահաբեկչական կազմակերպության անդամի առաջին ձերբակալությունը Կորեայի տարածքում։

Այս տվյալները միասին բացահայտում են պակիստանյան պետության մտացածին թեզը, թե ինքը ահաբեկչության զոհ է, այլ ոչ թե դրա հովանավորը։ Իրականում, Պակիստանը միաժամանակ երկուսն է։ Հնդկաստանի դեմ ռազմավարական խորություն ապահովելու համար ստեղծված ահաբեկչական փոխանորդները չեն սահմանափակվում մեկ տարածքով։ Նրանք կանանց են հավաքագրում Բահավալփուրում, ջրասուզակներ են մարզում Մանգլա ամբարտակում, միջոցներ են փոխանցում Կարաչիի բջջային դրամապանակներով, հանդես են գալիս որպես խանութպաններ Իթհևոնում և հայտնվում որպես ամբաստանյալներ Բրուքլինում։ 

Փահալգամից մեկ տարի անց արևմտյան մայրաքաղաքների համար քաղաքական հարցն այլևս այն չէ, թե արդյոք հնարավոր է ճնշում գործադրել Պակիստանի վրա՝ քանդելու իր ստեղծած ահաբեկչական ցանցերը։ Հարցն այն է, թե արդյոք FATF-ը, ՄԱԿ-ի 1267 պատժամիջոցների հանձնաժողովը և երկկողմ գործընկերները պատրաստ են դրա համար գին պարտադրել՝ հաշվի առնելով փաստագրված իրականությունը։ Ցանկացած ավելի թույլ արձագանք միայն կհաստատի այն, ինչ արդեն ակնարկում են Փահալգամի զոհերը․ Պակիստանի՝ բանակի աջակցությամբ գործող ահաբեկչական ցանցը շահութաբեր է, հաճախորդների շրջանակը բազմազան է, իսկ միջազգային համակարգից եկող ազդակն այն է, որ ահաբեկչությունը շարունակում է մնալ եկամտաբեր արտահանում։