2021-ի ընտրություններում իր կուսակցության հաղթանակից հետո վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը սկսել է ամենից վեր դասել հավատարմությունն ու իր քաղաքական գոյատևումը, գրում է լրագրող Ֆրանչեսկա Էբելը Foreign Policy հանդեսում հրապարակված հոդվածում։
Հոկտեմբերի 2-ին լույս տեսած՝ «Փաշինյանն առերեսվում է Ղարաբաղի հարցին» հոդվածում The Washington Post-ի՝ Ուկրաինայի թղթակից Էբելը քննարկում է Հայաստանում ժողովրդավարության հետընթացը՝ անդրադառնալով իշխանության քննադատների ձերբակալություններին և Լեռնային Ղարաբաղից բռնի տեղահանված հայերի նկատմամբ աճող թշնամանքին։
Հեղինակի գնահատմամբ՝ 2020-ի պատերազմում Հայաստանի պարտությունը ոչ միայն բողոքի ցույցերի և Փաշինյանի հրաժարականի պահանջների պատճառ դարձավ, այլև խթանեց ժողովրդավարության հետընթացը։
«Երբ նրա կուսակցությունն անսպասելիորեն մեծ առավելությամբ հաղթեց 2021-ի ընտրություններում, Փաշինյանը սկսեց ամենից վեր դասել հավատարմությունն ու իր քաղաքական գոյատևումը»,- գրում է Էբելը։
Հոդվածում Փաշինյանի ներկայիս կոշտ և առճակատման հակված վարքագիծը հակադրվում է 2018-ի Թավշյա հեղափոխությունը ղեկավարած գործչի կերպարին։ Էբելը նշում է, որ հունիսյան խորհրդարանական ընտրություններին նախորդած քարոզարշավն ուղեկցվել է վարչապետի քննադատների ձերբակալություններով և վարչական ռեսուրսի չարաշահման մասին վկայություններով։
«Ընդդիմադիր գործիչների ձերբակալությունների և քրեական հետապնդումների կենտրոնացումը նպաստել է ընտրովի արդարադատության ընկալումներին»,– հոդվածը մեջբերում է ԵԱՀԿ կարճաժամկետ դիտորդական առաքելության ղեկավար և հատուկ համակարգող Ֆարահ Քարիմին։
Էբելը հատուկ անդրադառնում է արցախցիների նկատմամբ ատելության խոսքին։ Ըստ հոդվածի՝ Ադրբեջանի՝ 2023-ի հարձակումից հետո Հայաստան տեղափոխված մարդկանց դեմ թշնամական խոսույթ են տարածել իշխանամետ ակտիվիստներ, բլոգերներ և լրատվամիջոցներ։ Արցախցիներին հրապարակայնորեն թիրախավորել են նաև բարձրաստիճան պաշտոնյաներ։
Հոդվածում վկայակոչված հետազոտողների համաձայն՝ տեղահանվածներին որպես երախտամոռ կամ դասալիք ներկայացնող խոսույթը պարբերաբար տարածվել է Փաշինյանի իշխանությանը հավատարիմ գործիչների միջոցով։
«Իրավիճակը շատ տգեղ է դարձել։ Ընտրությունների ընթացքում կառավարության ատելության խոսքն ընդդեմ Ղարաբաղի փախստականների կտրուկ սաստկացել է․ այն շատ ավելի վատ էր, քան սպասում էինք»,- Էբելին ասել է Ժողովրդավարության և անվտանգության տարածաշրջանային կենտրոնի տնօրեն, քաղաքագետ Տիգրան Գրիգորյանը։
«Այս կառավարությունը պառակտում է սերմանում՝ իր քաղաքականության, մասնավորապես՝ Բաքվի հետ խաղաղության համաձայնագրի համար աջակցություն ապահովելու նպատակով»։
Գրիգորյանի գնահատմամբ՝ արցախցիներին քավության նոխազ դարձնելը համակարգային բնույթ է ստացել։ Նրա խոսքով՝ նրանց դեմ նույն խոսույթը կրկին օգտագործվում է քաղաքական ճգնաժամերի ժամանակ։
Հոդվածը նաև հիշատակում է նախընտրական քարոզարշավի ընթացքում Փաշինյանի առճակատումներն արցախցիների հետ, այդ թվում՝ ակտիվիստ Արթուր Օսիպյանի հետ վեճը։ Օսիպյանը քննադատել էր վարչապետի՝ 2020-ի պատերազմի ընթացքում և դրանից հետո ընդունած որոշումները։ Էբելը գրում է, որ Օսիպյանը հետագայում ձերբակալվեց և գրեթե մեկ ամիս անցկացրեց նախնական կալանքի տակ։
Հեղինակն անդրադառնում է նաև Արցախի նախկին իշխանությունների մնացած կառույցների թուլացմանը։ Երևանում Արցախի ներկայացուցչության ներսում նա նկարագրում է իշխանությունների իրականացրած խուզարկության հետքեր, այդ թվում՝ ջարդված չհրկիզվող պահարան։ Ամռանը դատարանը ճանապարհ բացեց Հայաստանի կառավարության կողմից ներկայացուցչության տարածքը հետ վերցնելու համար։
Արցախի նախկին պետնախարար Արտակ Բեգլարյանն Էբելին ասել է, որ նախկին կառավարության ֆինանսավորումը դադարել է, իսկ խաղաղության գործընթացի վրա ազդելու միջոցներ չկան։
«Մենք լծակներ չունենք այս խաղաղության գործընթացի վրա ազդելու համար։ Հայաստանի կառավարությունը դարձել է մեր վերադարձի իրավունքի թիվ մեկ խոչընդոտը»,– ասել է Բեգլարյանը։
Էբելը ներկայացնում է նաև իշխանության հիմնավորումը՝ Ադրբեջանի հետ խաղաղության հասնելու և Հայաստանի անվտանգությունն ապահովելու համար անհրաժեշտ են ցավոտ որոշումներ։ Փաշինյանի «Իրական Հայաստան» հայեցակարգը շեշտադրում է երկրի զարգացումն իր միջազգայնորեն ճանաչված սահմաններում։
Երևանի քաղաքապետ Տիգրան Ավինյանը ևս պաշտպանել է այդ մոտեցումը՝ ասելով, որ որոշումն ընդունվել է «մեր ժողովրդի բարօրության և մեր երկրի շահերի համար՝ հանուն ապագայի»։
Ըստ հոդվածագրի՝ Փաշինյանի հաղթանակն ընտրություններում չի նշանակում, որ ընտրողները լիովին աջակցում են Ղարաբաղի հարցում նրա քաղաքականությանը։ Ընտրողների և քաղաքագետների հետ իր զրույցների հիման վրա Էբելը գրում է, որ շատ հայեր Փաշինյանին քաղաքական այլընտրանք գրեթե չէին տեսնում և ավելի շատ առաջնորդվում էին ռուսամետ կուսակցություններին հակազդելու ցանկությամբ, քան Լեռնային Ղարաբաղի հարցով։
Ադրբեջանի հետ խաղաղության հասնելու ուղղությամբ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի ջանքերը ծավալվել են ժողովրդավարական հետընթացի և տեղահանված Լեռնային Ղարաբաղի հայերի նկատմամբ աճող թշնամանքի պայմաններում, գրում է լրագրող Ֆրանչեսկա Էբելը Foreign Policy-ում։
2026 թվականի հոկտեմբերի 2-ին հրապարակված իր «Փաշինյանը բախվում է Ղարաբաղյան հարցին» վերնագրով հոդվածում նա անդրադառնում է կառավարության քննադատների ձերբակալություններին, Ղարաբաղից տեղահանվածների քավության նոխազ դարձնելուն և նրանց նախկին՝ միջազգայնորեն չճանաչված հանրապետության մնացած ինստիտուտների վրա գործադրվող ճնշմանը։
Էբելը՝ The Washington Post-ի Ուկրաինայի հարցերով թղթակիցը, պնդում է, որ 2020 թվականի Ղարաբաղյան պատերազմում Հայաստանի պարտությունը խթանել է ժողովրդավարական հետընթացը։ Նրա խոսքով՝ 2021 թվականի ընտրություններում իր կուսակցության հաղթանակից հետո «Փաշինյանը սկսեց ամեն ինչից վեր դասել հավատարմությունն ու իր քաղաքական գոյատևումը»։
Հոդվածում փախստականները ներկայացվում են որպես առցանց ատելության խոսքի և պետական հալածանքի թիրախ այն բանից հետո, երբ Ադրբեջանի 2023 թվականի սեպտեմբերյան ռազմական հարձակումը ստիպեց նրանց փախչել հայրենիքից։ Հոդվածում վկայակոչված հետազոտողների համաձայն՝ Ղարաբաղի հայերին որպես անշնորհակալների կամ դասալիքների ներկայացնող նարատիվները համակարգված կերպով ուժեղացվել են կառավարությանը հավատարիմ գործիչների կողմից։
«Շատ տգեղ ընթացք է ստացել։ Ընտրությունների ընթացքում Ղարաբաղից տեղահանվածների դեմ կառավարության ատելության խոսքը կտրուկ ուժգնացավ․ դա շատ ավելի վատ էր, քան մենք սպասում էինք»,- Էբելին ասել է երևանյան Տարածաշրջանային ժողովրդավարության և անվտանգության կենտրոնի տնօրեն Տիգրան Գրիգորյանը։
«Այս կառավարությունը պառակտում է սերմանում՝ իր քաղաքականություններին, մասնավորապես Բաքվի հետ խաղաղության համաձայնագրին աջակցություն մոբիլիզացնելու համար»։
Գրիգորյանի խոսքով՝ քավության նոխազ դարձնելը դարձել էր համակարգային, և քաղաքական ճգնաժամերի ժամանակ պարբերաբար կիրառվում էին նույնատիպ նարատիվներ։
Հոդվածում ներկայացվում են Փաշինյանի բախումները Ղարաբաղի հայերի հետ ընտրարշավի ընթացքում, այդ թվում՝ վեճը ակտիվիստ Արթուր Օսիպյանի հետ, որը քննադատել էր նրա վարած քաղաքականությունը պատերազմի և դրան հաջորդած քաղաքական որոշումների հարցում։ Էբելը գրում է, որ Օսիպյանը հետագայում ձերբակալվել է և գրեթե մեկ ամիս անցկացրել նախնական կալանքի տակ։
Նա այս դեպքերը դիտարկում է որպես ավելի լայն միտման մաս՝ հունիսյան խորհրդարանական ընտրություններից առաջ կառավարության ընդդիմախոսների նկատմամբ հարուցված քրեական հետապնդումների համատեքստում։
«Ընդդիմադիր գործիչների նկատմամբ ձերբակալությունների և քրեական հետապնդումների կուտակումը նպաստեց ընտրովի արդարադատության ընկալման ձևավորմանը»,- հոդվածը մեջբերում է ԵԱՀԿ կարճաժամկետ դիտորդական առաքելության հատուկ համակարգող և ղեկավար Ֆարահ Քարիմիի խոսքերը։
Հոդվածը նաև նկարագրում է Ղարաբաղի մնացած ինստիտուտների թուլացումը։ Երևանում նրանց ներկայացուցչությունը ուներ պետական ներխուժման նշաններ, այդ թվում՝ կոտրված պահարան-սեյֆ։ Ամռանը կայացված դատական որոշումը ճանապարհ հարթեց, որպեսզի Հայաստանի կառավարությունը հետ վերցնի այդ տարածքը։
Նախկին հանրապետության պետնախարար Արտակ Բեգլարյանն ասել է, որ նախկին Ղարաբաղի կառավարության ֆինանսավորումը դադարել է, և այն չունի խաղաղության գործընթացի վրա ազդելու միջոցներ։
«Մենք որևէ լծակ չունենք այս խաղաղության գործընթացի վրա ազդելու համար։ Հայաստանի կառավարությունը դարձել է մեր վերադարձի իրավունքի թիվ մեկ խոչընդոտը»,- նա ասել է Foreign Policy-ին։
Էբելը ներկայացնում է նաև կառավարության այն դիրքորոշումը, ըստ որի՝ Ղարաբաղի կորստի ընդունումն անհրաժեշտ է Հայաստանի ապագան ապահովելու համար։ Փաշինյանի «Իրական Հայաստան» դոկտրինը առաջնահերթություն է տալիս երկրի միջազգայնորեն ճանաչված սահմանների ներսում զարգացմանը։
Երևանի քաղաքապետ Տիգրան Ավինյանը պաշտպանել է կառավարության մոտեցումը՝ ասելով, որ որոշումները կայացվել են «մեր ժողովրդի բարօրության և մեր երկրի լավագույն շահերի, ապագայի համար»։
Սակայն հոդվածը կասկածի տակ է դնում, թե արդյոք Փաշինյանի ընտրական հաղթանակը նշանակում էր նրա ղարաբաղյան քաղաքականության հավանություն։ Ընտրողների և քաղաքագետների հետ իր զրույցների հիման վրա Էբելը գրում է, որ շատ հայեր Փաշինյանին այլընտրանք քիչ էին տեսնում և ավելի շատ առաջնորդվում էին ռուսամետ կուսակցություններին ընդդիմանալու մղումով, քան Լեռնային Ղարաբաղի հարցով։
Տեղահանված ընտանիքների հետ հարցազրույցները ցույց են տալիս ֆինանսական դժվարությունները, բազմաթիվ փախստականների՝ քվեարկությունից դուրս մնալը, ինչպես նաև թողնված տների և հարազատների շիրիմների համար սուգը։
«Նրա գերեզմանը, մեր հիշողություններն ու մեր հողը մեզ համար ամենաթանկն էին։ Ոչինչ չի կարող համեմատվել մեր հայրենիքի հետ»,- Էբելին ասել է տեղահանված ղարաբաղահայ Գևորգ Սարգսյանը։
Պատմություններ
