Գեղեցիկ Ոսկանյան
Հայաստանի անտառները պահպանում են գյուղական կենսապահովման միջոցները և պաշտպանում հողն ու ջուրը։ Այդ առավելությունները պահպանելու համար անհրաժեշտ են ներդրումներ առկա անտառներում և աջակցություն այն ընտանիքներին, որոնք կախված են վառելափայտից։
Համաշխարհային բանկի Երևանի գրասենյակի կլիմայի փոփոխության ավագ մասնագետ, դոկտոր Իրինա Ղափլանյանը նշել է, որ ապօրինի ծառահատումների դեմ ավելի խիստ վերահսկողությունը պետք է զուգակցվի մատչելի ջեռուցման այլընտրանքներով և անտառների կառավարման կայուն ներդրումներով։
«Մենք պետք է հնարավոր դարձնենք, որ ընտանիքները քիչ փայտ օգտագործեն՝ միաժամանակ իրենց տները տաք պահելով»,- ասել է նա՝ ի պատասխան ՍիվիլՆեթի գրավոր հարցերի։ «Միայն գազի կամ էլեկտրաէներգիայի հասանելիությունը խնդիրը չի լուծում, եթե տնային տնտեսությունը չի կարող իրեն թույլ տալ սարքավորումները կամ ջեռուցման ծախսերը»։
Այս առավելությունները չեն սահմանափակվում միայն վառելափայտով։ Անտառները նպաստում են գյուղական եկամուտներին՝ հատապտուղների, սնկերի, բուժիչ բույսերի և մեղրի միջոցով։ Դրանք նաև պաշտպանում են հողերը, սահմանափակում ջրային համակարգեր ներթափանցող նստվածքը և նպաստում բնության վրա հիմնված զբոսաշրջությանը։
Հայաստանը հոկտեմբերի 19-ից 30-ը Երևանում հյուրընկալում է COP17-ը՝ համախմբելով ՄԱԿ-ի Կենսաբազմազանության մասին կոնվենցիայի կողմերին՝ գնահատելու առաջընթացը և խթանելու բնությունը պաշտպանելու միջոցառումները։
Անտառները ծածկում են Հայաստանի տարածքի մոտ 12%-ը։ Վառելափայտի անկայուն հատումը և անտառների անբավարար խնամքը ճնշում են գործադրում այս էկոհամակարգերի վրա։
Գյուղական այն տնային տնտեսությունների համար, որոնք ջեռուցման նպատակով ապավինում են փայտին, Ղափլանյանը խորհուրդ է տալիս նպատակային աջակցություն ցուցաբերել արդյունավետ ջեռուցման համակարգերի և տան ջերմամեկուսացման համար՝ հարմարեցված տեղական էներգամատակարարմանը և ընտանիքների վճարունակությանը։ Այն վայրերում, որտեղ վառելափայտը շարունակում է անհրաժեշտ լինել, օրինական հասանելիությունը պետք է գործնական լինի, իսկ հատումը՝ պահպանվի էկոլոգիական սահմանների մեջ։
Տնային տնտեսություններին աջակցության հետ մեկտեղ, նրա խոսքով, կառավարության բյուջետային առաջին առաջնահերթությունը պետք է լինի առկա անտառները պաշտպանելու և կառավարելու կարողությունների ամրապնդումը, ներառյալ «Հայանտառ» պետական կազմակերպության աշխատուժը, սարքավորումները և կառավարման համակարգերը։
Նրա խոսքով՝ անտառների ընդլայնումը պետք է ընթանա այս աշխատանքի հետ զուգահեռ՝ խնամքով ընտրված տարածքներում, համապատասխան ծառատեսակներով և երկարաժամկետ խնամքի ֆինանսավորմամբ։ Համայնքները կարող են նաև եկամուտ ստանալ վերականգնման աշխատանքներից, տնկարաններից և անտառային կայուն արտադրանքներից։
Երբ բուսականությունն ու հողերը վնասվում են, տեղումները կարող են ավելի արագ հոսել մակերեսով՝ տանելով բերրի հողի վերին շերտը գետեր և ջրամբարներ ու խորացնելով էրոզիայի և լանջերի անկայունության ռիսկերը։ Ջրային օգուտները պետք է գնահատվեն տեղայնորեն. տեղումները, հողերը, ծառատեսակները և ջրառները ազդում են արդյունքների վրա, ուստի անտառների պաշտպանությունը չի երաշխավորում ավելի շատ ջուր յուրաքանչյուր ջրահավաք ավազանում։
Այս ավելի լայն օգուտները պետք է հաշվի առնվեն պետական ծախսերում։ Ղափլանյանը խորհուրդ է տալիս վերականգնումը, մշտադիտարկումն ու խնամքը ներառել բազմամյա բյուջեներում և էկոհամակարգային հաշվառումներում՝ օգնելով իշխանություններին համեմատել կանխարգելիչ ներդրումները գյուղատնտեսությանը, ջրային ենթակառուցվածքներին և համայնքներին հասցվող վնասների ծախսերի հետ։
Տնտեսական հիմնավորումը պետք է մանրակրկիտ բացատրվի։ Հայաստանի անտառային էկոհամակարգերը մոտ 3.9 մլրդ դոլար գնահատող գնահատականում գերակշռում է անտառներում արդեն կուտակված ածխածնի արժեքը, ասել է Ղափլանյանը։
«Սա տարեկան եկամտի ցուցանիշ չէ կամ գումար, որը Հայաստանը կարող է ինքնաբերաբար ստանալ ածխածնային շուկաներից»,- ասել է նա։
Հուսալի անտառային տվյալները հիմք կլինեն թե՛ կառավարման, թե՛ ֆինանսավորման համար։ Արբանյակային դասակարգումները կարող են թփերը կամ մշակաբույսերը շփոթել անտառների հետ, զգուշացրել է Ղափլանյանը։ Ավելի կանաչ լանդշաֆտները կամ ծառածածկույթի ակնհայտ աճը ինքնին չեն հաստատում, թե արդյոք անտառները լավ են վերականգնվում կամ պահպանում իրենց էկոլոգիական որակը։
«Հուսալի ազգային գույքագրումն անհապաղ առաջնահերթություն է, որովհետև իմանալը, թե որքան հող է ծառածածկ տեսք ունենում, մեր անտառների վիճակը հասկանալու միայն մի մասն է»,- ասել է նա։
Եթե առկա լինեն հուսալի տվյալներ և շարունակական պետական ֆինանսավորում, լրացուցիչ ֆինանսավորումը կարող է օգնել։ Օրինակ, էկոհամակարգային ծառայությունների դիմաց վճարումները կարող են հնարավորություն տալ ստորին հոսանքի ջրօգտագործողներին փոխհատուցել վերին հոսանքի համայնքներին կամ անտառների կառավարիչներին այնպիսի գործունեության համար, որոնք ապահովում են չափելի ջրային օգուտներ։
Որպեսզի այսպիսի պայմանավորվածություններն աշխատեն, ըստ Ղափլանյանի, նախագծերին անհրաժեշտ են հստակ հողօգտագործման և պայմանագրային իրավունքներ, համայնքների հետ օգուտների արդար բաշխման եղանակ, վստահելի չափում և կիրառելի պայմանագիր պատրաստակամ գնորդի հետ։ Սպասվող եկամուտը պետք է նաև գերազանցի նախապատրաստման և վավերացման ծախսերը։
Ածխածնային նախագծերը պետք է ցույց տան լրացուցիչ արդյունքներ և հաշվի առնեն հրդեհի ռիսկը, կուտակված ածխածնի կորստի վտանգը և այն ռիսկը, որ մեկ տարածքի պաշտպանությունը կարող է հատումները տեղափոխել այլ վայրեր։
«Մենք պետք է պատրաստենք փոքր թվով պիլոտային ծրագրեր, նախագծից նախագիծ ստուգենք այս պայմանները և հիմնական անտառային կառավարումը շարունակենք ֆինանսավորել պետական բյուջեների և դրամաշնորհների միջոցով», - ասել է նա։
Վերջնական չափանիշը կայուն վերականգնումն է։ «Մենք պետք է հաջողությունը գնահատենք ըստ ողջ մնացած ծառերի և անտառային գործառույթների վերականգնման, ոչ թե միայն տնկումների թվի», - ասել է Ղափլանյանը։
Պատմություններ
