Կենսաթոշակների բարձրացման մասին տարածվող լուրերը կեղծ են

Հայկ Հովհաննիսյան, #CivilNetCheck

Սոցիալական ցանցերի հայկական տիրույթում վերջին շրջանում ակտիվորեն տարածվում են կենսաթոշակների շոշափելի բարձրացման մասին հրապարակումներ: Տարբեր էջեր տարածում են սենսացիոն վերնագրերով գրառումներ՝ հայտնելով «երկար սպասված լավ լուր» և անգամ՝ «նախարարի հուզիչ հայտարարություններ»։

Այս հրապարակումներն ուղեկցվում են պաշտոնյաների՝ մասնավորապես վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի կամ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարար Արսեն Թորոսյանի լուսանկարներով, որոնք նպատակ ունեն տեղեկությանը պաշտոնական տեսք հաղորդել։

#CivilNetCheck-ը ուսումնասիրել է տարածվող գրառումները և պարզել, որ կենսաթոշակների բարձրացման մասին լուրերը չեն համապատասխանում իրականությանը։

Կազմակերպված թիրախային ապատեղեկատվություն. ի՞նչ են ասում թվերը

Իրականացված ուսումնասիրության արդյունքում միայն Ֆեյսբուքում հայտնաբերվել է շուրջ 80 փոխկապակցված էջերում հրապարակված ավելի քան 300 նմանատիպ գրառում։ 

Այս հրապարակումները տարածվում են բազմահազար հետևորդներ ունեցող՝ «Երկիր Հայրենի», «Լուրեր Info», «Դուխով», «Իմացիր Առաջինը» և «ՀԱՅ ՄԵԴԻԱ» և այլ էջերով։ Չնայած այս էջերն ունեն տարբեր անվանումներ, դրանց գործելաոճը նույնն է՝ օգտագործվում են նույնատիպ տեքստեր և պատկերներ՝ ընթերցողի ուշադրությունը գրավելու համար։

Այս գրառումները հավաքել են ահռելի քանակությամբ լսարան՝ ընդհանուր առմամբ գրանցելով մոտ 3 միլիոն դիտում։ Կարևոր է նշել, որ սա ոչ թե եզակի օգտատերերի թիվն է, այլ բոլոր հրապարակումների դիտումների հանրագումարը։ Բացի այդ, գրառումները ստացել են ավելի քան 8900 հավանում և բազմաթիվ վերահրապարակումներ։

Գրառումներում կիրառվում է այսպես կոչված «քլիքբեյթ» (clickbait) տեխնոլոգիան։ Սա անգլերեն տերմին է, որը նշանակում է «խայծ-վերնագիր»։ Դրա նպատակն է ստիպել օգտատիրոջը սեղմել հղման վրա՝ օգտագործելով չափազանցված կամ կեղծ տեղեկատվություն։ Նպատակը գովազդներով լի կայքեր օգտատերերին տեղափոխելն է։

Կեղծ կայքեր և արհեստական բանականությամբ ստեղծված տեքստեր

Երբ օգտատերը սեղմում է ֆեյսբուքյան գրառման կից հղմանը, այն տեղափոխում է arminfonews[.]ru հասցեով գործող կայք։ Սա դասական «սունկ կայք» է, որը չունի խմբագրություն, հասցե և կոնտակտային տվյալները։ Կայքը գրանցվել է 2019-ի դեկտեմբերին, սեփականատիրոջ տվյալները փակ են։

Կայքում վարչապետ Փաշինյանի և նախարար Թորոսյանի նկարներով նյութերը գրված են ռուսերենով և ակնհայտորեն գեներացվել են արհեստական բանականության (AI) միջոցով։ Նյութերում բացակայում են կոնկրետ թվեր, որոշման համարները կամ պաշտոնական աղբյուրներին հղումները։ Փոխարենը՝ լցված են էմոցիոնալ, ոչ ինֆորմատիվ ընդհանրական տեքստային բովանդակությամբ։

Իրականում Հայաստանի Հանրապետությունում կենսաթոշակների բարձրացում 2026 թվականների համար նախատեսված չէ։ Նախարարությունը վերջին բարձրացումը իրականացրել է 2023-ի հուլիսին, իսկ ներկայումս շեշտը դրվում է անկանխիկ վճարումների հետվճարի համակարգի վրա, որի չափը 2026 թվականի հունվարի 1-ից դարձել է 20 տոկոս՝ նախկին 6,000 դրամի փոխարեն սահմանելով մինչև 10,000 դրամ հետվճարի հնարավորություն։

#CivilNetCheck-ը նախկինում ևս բազմիցս անդրադարձել է այս թեմային և նույնատիպ կեղծ կայքերի գործունեությանը։ Զեղծարարները պարզապես փոխում են էջերի անունները՝ շարունակաբար հրապարակելով հորինված լուրեր։

Տես՝ «Կենսաթոշակների բարձրացման մասին լուրը կեղծ է»