Հումորային տեսանյութերով տարածվող ապատեղեկատվությունը․  ինչպես են մոլորեցնում օգտատերերին

Սոցցանցերում վերջին ամիսներին լայն տարածում են ստանում արհեստական բանականությամբ (ԱԲ) ստեղծված կամ խմբագրված քաղաքական բնույթի հումորային կարճ տեսանյութեր (reel-եր) տարածող էջերը։ Երգիծական բովանդակությանը զուգահեռ դրանք հաճախ հրապարակում են նաև կեղծ լուրեր կամ կիսաճշմարտություններ։

Նման էջերից է 2025-ի մարտին ստեղծված ar-medianews ինստագրամյան էջը։ Այն տարածել է կարճ տեսանյութ, որտեղ պնդվում է, թե հայ-թուրքական ֆիլմաշար է նկարահանվում՝ «Կամուրջներ անդունդի վրայով», որն իբրև հիմնված է վարչապետի տիկին Աննա Հակոբյանի և թուրք դերասան Ջան Յամանի սիրային կապի վրա։ 

Տեսանյութում նշվում է, որ ֆիլմաշարը սիրային դրամա է՝ սահմաններ հաղթահարող սյուժեով, որի համար վճարել է նաև հայկական կողմը՝ «Աննա Հակոբյանի հիմնադրամի միջոցով»։ 

«Գլխավոր հերոս Արամը, որին մարմնավորում է Յամանը, ժամանում է Երևան՝ սահմանամերձ կամուրջը վերանորոգելու և հանդիպում հայուհի Էլենին»,- ասվում է տեսանյութում։

Տեսանյութը ինստագրամում հավաքել է ավելի քան 6000 հավանում։ Սակայն այս տեղեկությունն ամբողջությամբ հորինված է։ 

#CivilNetCheck-ը նախկինում ևս անդրադարձել է ar-medianews-ին կողմից տարածվող կեղծ տեղեկություններին։ Էջը, փաստացի, շարունակում է տարածել կեղծ ու մոլորեցնող բովանդակություն։

Վարչապետի 150,000 դոլար աշխատավարձից մինչև Հայաստանում մզկիթների կառուցում. էջի տարածած կեղծ լուրերը

ar-medianews ինստագրամյան էջը թափանցիկության տվյալների համաձայն կառավարվում է Ռուսաստանից։ Էջում հրապարակված տեսանյութերը հիմնականում ուղեկցվում են ռուսերեն ձայնով և տեքստով։

Սկզբնական շրջանում էջը ԱԲ-ով ստեղծված կամ խմբագրված տեսանյութերի նկարագրության պիտակներում (hashtag) հաճախ օգտագործում էր «հումոր» բառը, սակայն վերջին ամիսներին այդ պիտակներն այլևս չեն օգտագործվում։

Այսպես, 2025-ի նոյեմբերի 21-ին հրապարակված տեսանյութում թվարկվում են «ամենաթանկ և ամենաանպիտան երևույթները», որոնց թվում նշվում է նաև Նիկոլ Փաշինյանի աշխատավարձը, որը, ըստ տեսանյութի, կազմում է ամսական 150,000 դոլար (57 մլն դրամ)։

Օրենքով պաշտոնյաների աշխատավարձը հաշվարկվում է բազային աշխատավարձի և սահմանված գործակցի արտադրյալով։ 2025-ին բազային աշխատավարձը կազմել է 83 200 դրամ, վարչապետի պաշտոնի դրույքաչափի գործակիցը՝ 19, ինչի արդյունքում Նիկոլ Փաշինյանի ամսական աշխատավարձը կազմել է մոտ 1.6 մլն դրա (ներառված չեն պարգևավճարները)՝ շուրջ 40 անգամ պակաս տեսանյութում նշված թվից։

Նոյեմբերի էջը տարածել է մեկ այլ տեսանյութ, որում ասվում է, թե Թուրքիայի նախագահ Էրդողանը պահանջել է Հայաստանում կառուցել առնվազն 10 մզկիթ՝ որպես հայ-թուրքական սահմանը բացելու դիմաց բարի կամքի դրսևորում։

Այս տեղեկությունն էլ ամբողջությամբ կեղծ է։ Այն հերքվել էր ՀՀ- կողմից։ Այս տեղեկությունը սկզբնապես տարածել էր թուրքական ODA TV կայքը, ինչին #CivilNetCheck-ն անդրադարձել է։

Տես՝ 10 մզկիթ Էրդողանի խնդրանքով. հերթական ապատեղեկատվությունը Հայաստանի դեմ

Մեկ այլ տեսանյութում պնդվում է, թե վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն արգելել է Հիսուսի արձանի կառուցումը։ Ավելին, ըստ տեսանյութի, Փաշինյանը արձանը կառուցելու ծրագրի հովանավոր, «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության ղեկավար Գագիկ Ծառուկյանին դատի է տալիս, քանի որ վերջինս ընդդիմադիր է։ 

Այսպիսով, ar-medianews ինստագրամյան էջի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ այն համակարգված կերպով տարածում է կեղծ և մոլորեցնող տեղեկություններ՝ դրանք ներկայացնելով որպես հումորային կամ երգիծական բովանդակություն։ Էջի հրապարակումները ներառում են ինչպես ամբողջությամբ հորինված պատմություններ, այնպես էլ իրական փաստերի աղավաղված ներկայացումներ։