Արեւմտահայերէնը, Սփիւռքը եւ Կիւլպէնկեան Հիմնարկութիւնը. «Ճակատաբաց»՝ Ռազմիկ Փանոսեանին հետ

«Ճակատաբաց» փոտքասթ-հաղորդաշարի 10-րդ դրուագին հիւրն է Ռազմիկ Փանոսեանը՝ Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնարկութեան Հայկական համայնքներու բաժանմունքի տնօրէնը։ Երեւանի սրտին մէջ, Ռուբէնն ու Պետոն կը հիւրընկալեն Ռազմիկ Փանոսեանը, որ Հայաստան կը գտնուէր Մատենադարանի հայագիտական համաժողովին մասնակցելու համար. զրոյցը կը ծաւալի անոր անձնական ուղիին (Լիբանան–Գանատա–Լոնտոն–Փորթուկալ), հայկական ինքնութեան, իր հեղինակած գրքի ու արեւմտահայերէնի պահպանման, Կիւլպէնկեան Հիմնարկութեան եւ նոր «Սփիւռքեան Հեռանկարներ» նախաձեռնութեան շուրջ։

- Անձնական ուղի եւ ինքնութիւն. Լիբանան ծնած (քեսապցի արմատներով), 12 տարեկանին Գանատա տեղափոխուած, Լոնտոնի մէջ դոկտորական վկայականն ստացած եւ այժմ Փորթուկալ ապրող ու աշխատող Ռազմիկ Փանոսեան կը խօսի իր բազմաշերտ փորձառութեան մասին։ Կը շեշտէ, որ իր հայկականութիւնը երբեք հարցականի տակ չէ եղած։ Կը նշէ ընտանեկան ազդեցութիւնները՝ ազգայինի եւ միջազգայինի բախումները, ինչպէս նաեւ լեզուի մը տիրապետելու կարեւորութիւնը։

- Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնարկութեան աշխատանքը. 2013-էն ի վեր Հայկական համայնքներու բաժանմունքի տնօրէնը կը ներկայացնէ Հիմնարկութեան գլխաւոր ուղղութիւնները՝ յատկապէս արեւմտահայերէնի պահպանումը եւ զարգացումը, կրթական ծրագիրները, հայագիտական կրթաթոշակները եւ սփիւռքեան դպրոցներու հետ համագործակցութիւնը։ Կը խօսի նաեւ գալիք տարիներու ռազմավարական վերանայումի մասին (2027-էն սկսեալ)։

- Մատենադարանի հետ նոր համաձայնագիր. Այս այցելութեան ընթացքին ստորագրուած եռամեայ համաձայնագիրը կը նախատեսէ առցանց հայերէն բովանդակութեան ընդլայնում եւ Մատենադարանի ծրագիրներու թուային ներկայացում՝ շեշտը դնելով հայկականին վրայ՝։

- Արեւմտահայերէնի ռազմավարութիւն. Փանոսեան կը բացատրէ, թէ ինչպէս արեւմտահայերէնի պահպանումը դարձաւ Հիմնարկութեան գերակայ ուղղութիւններէն մէկը։ Կը խօսի լեզուի կենսունակութեան, կրթական մեթոտներու, սփիւռքեան դպրոցներու հետ սերտ համագործակցութեան եւ նոր սերունդին մօտ հայերէնի փոխանցման հարցերուն մասին։

- «Սփիւռքեան հեռանկարներ» (Diasporan Perspectives) նախաձեռնութիւնը. Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնարկութեան նոր վերլուծական հարթակը, որ պաշտօնապէս մեկնարկեց 2025-ի վերջաւորութեան։ Նպատակն է հասարակական գիտութիւններու ոլորտին մէջ նոր հետազօտութիւններ յանձնարարել, հրատարակել եւ տարածել՝ կեդրոնանալով սփիւռքի եւ Հայաստանի վրայ, միաժամանակ հանդէս գալով որպէս հանդիպումի վայր՝ առաջնորդներու, քաղաքականութիւն մշակողներու եւ փորձագէտներու համար։ Հիմնուելով նախորդ ծրագիրներու վրայ, այս նոր հարթակը կը փորձէ սփիւռքեան տեսանկիւնէն վերանայիլ ազգային հարցերը՝ «դուրսէն ներս» մօտեցումով, եւ սփիւռքին հնարաւորութիւն տալ վերագտնելու իր անկախ մտածողութիւնը։

- Սփիւռք–Հայաստան եւ մշակութային կենսունակութիւն. Զրոյցը կ’անդրադառնայ սփիւռքի կենսունակութեան, լեզուի փոխանցման, յետպատերազմեան իրականութեան եւ այն հարցին, թէ ինչպէս կարելի է պահել եւ զարգացնել հայկական մշակութային ժառանգութիւնը թուային դարուն մէջ՝ առանց ազգային արժանապատուութիւնը զիջելու։

Այս դրուագը կը բացայայտէ արեւմտահայերէնի պահպանման գործնական եւ ռազմավարական կողմերը՝ համադրելով անձնական փորձառութիւնը, գիտական մօտեցումը, Կիւլպէնկեան Հիմնարկութեան երկարաժամկէտ աշխատանքը եւ նոր «Սփիւռքեան հեռանկարներ» վերլուծական նախաձեռնութիւնը։